«Ψεκασμένοι» όλων των χωρών, ενωθείτε

Τον τελευταίο καιρό παρατηρούμε κινήματα που υποστηρίζουν ότι είμαστε θύματα μιας παγκόσμιας συνωμοσίας που έχει σαν στόχο να μειώσει τις ελευθερίες μας. Οτι στην πραγματικότητα ο ιός δεν υπάρχει και όλες οι κυβερνήσεις σε όλον τον κόσμο, ασχέτως πολιτικού συστήματος, συμφώνησαν να δημιουργήσουν έναν μύθο. Οτι δηλαδή έχουμε μια πανδημία και γι’ αυτό είναι απαραίτητο να περιοριστούμε κατ’ οίκον, να μη βλέπουμε τους δικούς μας, να περιορίσουμε την οικονομική δραστηριότητα με στόχο οι πλούσιοι να γίνουν πλουσιότεροι και οι υπόλοιποι να μη διαμαρτυρηθούν. Η παραπάνω περιγραφή είναι μια από τις πολλές εκδοχές που κυκλοφορούν.

Αυτά βέβαια τα φαινόμενα δεν είναι μόνο ελληνικά, ούτε τωρινά. Είναι παγκόσμια και διαχρονικά. Εύπιστοι πολίτες είναι έτοιμοι να δεχτούν οποιαδήποτε θεωρία προκειμένου να μην παραδεχτούν ότι υπάρχουν αστάθμητοι και μη ελεγχόμενοι παράγοντες και καταστάσεις.

Στη χώρα μας τους πολίτες αυτούς τους βαφτίσαμε εύπιστους που είναι έτοιμοι να δεχτούν οποιαδήποτε θεωρία ή επί το απλούστερον ψεκασμένους. Θα μπορούσε ο νονός του όρου να είναι ο Φώτης Κουβέλης, ο οποίος το 2007 έκανε ερώτηση στον τότε υπουργό Εθνικής Αμυνας αν μας ψεκάζουν και τι κάνει η κυβέρνηση για αυτό. Εκτός από τη διαχείριση του κορωνοϊού, παρόμοιες ιστορίες κυκλοφόρησαν για τις ανεμογεννήτριες ή τα δίκτυα 5G, που στην Καλαμάτα οι άνδρες γίνονται ανίκανοι.

Πριν από 2 χρόνια το Ευρωβαρόμετρο έθεσε την ερώτηση αν η κλιματική αλλαγή ευθύνεται για τους σεισμούς (Eurobarometer Special 479 ερώτηση QB2.5)

Θα περίμενε κανείς η συντριπτική πλειονότητα των Ευρωπαίων να απορρίπτει αυτόν τον συσχετισμό. Η πραγματικότητα όμως είναι τελείως διαφορετική και απογοητευτική.

Το 53% των Ευρωπαίων πιστεύει ότι υπάρχει σχέση και μόνο το 43% ότι δεν υπάρχει. Η πρωταθλήτρια είναι Πορτογαλία όπου το 74% πιστεύει ότι υπάρχει σχέση. Το καλύτερο αποτέλεσμα το έχει η Σουηδία όπου μόνο το 28% το υποστηρίζει ενώ το 67% πιστεύει ότι δεν υπάρχει καμία σχέση. Στην Ελλάδα με τις έντονες σεισμικές δραστηριότητες το 46% το πιστεύει, ενώ το 50% δεν το πιστεύει.

Ο σχετικός πίνακας δείχνει τις διαφοροποιήσεις από τη μια χώρα στην άλλη.

Είναι προφανές ότι ο συσχετισμός μεταξύ κλιματικής αλλαγής και σεισμών είναι άσχετος. Υπήρξαν βέβαια και ερωτήσεις στην Ευρωβουλή για αυτό το θέμα. Συγκεκριμένα ο Μανώλης Γλέζος στις 28 Απριλίου του 2015 ρώτησε: «Κύριε πρόεδρε, θα ήθελα να ρωτήσω τον συνάδελφο εάν γνωρίζει ότι ο τελευταίος σεισμός που έγινε στα Ιμαλάια έχει σχέση με την κλιματική αλλαγή την οποία συνεπιφέρει η οποιαδήποτε επέμβαση του ανθρώπου στη φύση, ιδιαίτερα σε σχέση με τα καύσιμα». Φυσικά ο εισηγητής και όλοι οι παρευρισκόμενοι δεν μπόρεσαν να κρύψουν την αμηχανία τους και ο εισηγητής ζήτησε να του δώσουν περισσότερα στοιχεία.

Τα δημογραφικά στοιχεία δεν μας φωτίζουν περισσότερο. Παρατηρούμε ότι είτε αριστερός είσαι, είτε δεξιός, είτε νέος, είτε ηλικιωμένος, οι ίδιες δοξασίες παραμένουν.

Μονάχα για όσους έχουν κάνει ανώτατες σπουδές ο συσχετισμός μεταξύ κλιματικής αλλαγής και σεισμών είναι λάθος, αν και σε αυτή την περίπτωση υπάρχει ένα μεγάλο ποσοστό 44% που πιστεύει το αντίθετο. Από τις απαντήσεις που είχαμε βλέπουμε πόσο έτοιμη είναι μια μεγάλη πλειοψηφία να αποδεχθεί άκριτα οποιαδήποτε θεωρία.

Ποιος είναι ο μηχανισμός που οδηγεί τους πολίτες να υιοθετήσουν άκριτα τέτοιες δοξασίες; Δύσκολο να απαντήσει κάποιος. Ισως το γεγονός ότι η κλιματική αλλαγή καλώς ή κακώς θεωρείται η βασική αιτία των φυσικών καταστροφών. Πυρκαγιές, αποψίλωση δασών, ολίσθηση εδαφών, πλημμύρες, υψηλές θερμοκρασίες, χαμηλές θερμοκρασίες, γιατί όχι και οι σεισμοί. Ο συνειρμός «κλιματική αλλαγή και φυσικές καταστροφές» είναι σχεδόν αυτόματος. Και εφόσον οι σεισμοί είναι και αυτοί μια φυσική καταστροφή, τότε ίσως να προκαλούνται κι αυτοί από την κλιματική αλλαγή. «Τώρα που βρήκαμε παπά, ας θάψουμε πέντε-έξι» που λέει και ο σοφός λαός. Ετσι έχουμε μια άποψη (δεν είναι κακό να έχουμε απόψεις), η οποία μετατρέπεται σε πεποίθηση. Αν, δε, συνδυασθεί και με πολιτικές πεποιθήσεις, τότε έχουμε πολύ γρήγορα μαχόμενες ομάδες. Η άποψη βέβαια δεν σημαίνει γνώση.

Κάτι παρόμοιο είδαμε και με την πανδημία. Οταν πριν από έναν χρόνο δεν ξέραμε τι δουλειά κάνει ένας λοιμωξιολόγος, σήμερα έχουμε θεμελιωμένες απόψεις για τις αποφάσεις τους. Ασχετοι με την ιατρική, όπως οι τραγουδοποιοί, μας λένε ότι δεν υπάρχει ο ιός ή ότι η πρόπολη είναι η λύση. Θα γελάγαμε με αυτές τις γραφικές απόψεις αν δεν ήταν επικίνδυνες όχι μόνο για αυτούς που τις διακινούν, αλλά και για τους υπόλοιπους. Φορείς ιδεών και ιών.

Και ίσως ένας καλλιτέχνης να ξεφεύγει και να ασχολείται με θέματα που δεν γνώριζε καλοπροαίρετα, ένας πολιτικός όμως το κάνει επειδή θέλει να αποκομίσει πολιτικά κέρδη έστω και πατώντας πάνω σε πτώματα.

Ο Αντώνης Παπακώστας είναι διδάκτωρ Πληροφορικής από το Πανεπιστήμιο Pierre et Marie Curie του Παρισιού. Εργάστηκε από το 1985 για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σε διάφορες θέσεις ευθύνης της Πληροφορικής αλλά και της Επικοινωνίας. Από το 2000 έως το 2008 ήταν υπεύθυνος και για το Ευρωβαρόμετρο, με το οποίο έκανε εκατοντάδες έρευνες