Μπροστά στο δεύτερο κύμα…

Η έξαρση του δεύτερου κύματος της πανδημίας σε πανευρωπαϊκό επίπεδο φαίνεται να διαψεύδει τις εκτιμήσεις για ταχεία εξασθένηση των οικονομικών συνεπειών της. Η ευρωπαϊκή οικονομία «δοκιμάζεται» από τις αναταράξεις που προκαλούν τα περιοριστικά μέτρα, τα οποία υιοθετούνται σταδιακά από τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Οι τελευταίες αναγκάζονται να αγνοήσουν το οικονομικό κόστος και να επικεντρωθούν στη δημόσια υγεία. Εδραιώνεται πλέον η πεποίθηση ότι οι οικονομικές συνέπειες της πανδημίας θα υποχωρήσουν, είτε με την ολοκλήρωση του φυσιολογικού κύκλου της είτε με την οριστική, προληπτική ή θεραπευτική, αντιμετώπιση της προκαλούμενης από τον κορωνοϊό ασθένειας.

Η ελληνική Πολιτεία αναγκάστηκε και εκείνη να υιοθετήσει οριζόντια περιοριστικά μέτρα σε εθνικό επίπεδο, που αν και επισήμως έχουν χρονική διάρκεια τριών εβδομάδων, κανείς δεν μπορεί να διακινδυνεύσει μια ασφαλή πρόβλεψη για την ακριβή χρονική διάρκεια ισχύος τους. Μπροστά σε αυτές τις εξελίξεις είναι χρήσιμο να προβούμε σε δύο παρατηρήσεις.

Η πρώτη σχετίζεται με την απαιτούμενη – για δεύτερη φορά – στήριξη της οικονομίας μέσω κρατικών κεφαλαίων λόγω της επιβολής των σχετικών περιοριστικών μέτρων. Η δυνατότητα της ελληνικής οικονομίας να «ξοδέψει» είναι μικρότερη σε σχέση με άλλες οικονομίες λόγω του περιορισμένου δημοσιονομικού της χώρου. Φανταστείτε λοιπόν τι θα συνέβαινε εάν, στο όνομα της πολιτικής πλειοδοσίας, είχαν δαπανηθεί όλα – από τα λιγοστά – διαθέσιμα μέσα της ελληνικής Πολιτείας, όπως απαιτούσε, στην πρώτη φάση της πανδημίας, μέρος του πολιτικού συστήματος επικαλούμενο την ανάγκη για «εμπροσθοβαρή οικονομική παρέμβαση». Στο, ευτυχώς, μη υλοποιηθέν αυτό σενάριο, η ελληνική Πολιτεία δεν θα είχε τη δυνατότητα να παράσχει οποιασδήποτε μορφής στήριξη σε αυτή τη δεύτερη φάση έξαρσης της πανδημίας.

Η δεύτερη και πιο σημαντική, ίσως, παρατήρηση αφορά τους φορείς άσκησης οικονομικής πολιτικής και σχετίζεται με τους διαθέσιμους πόρους από το περίφημο Ταμείο Ανάκαμψης. Οι πόροι αυτοί μπορούν αφενός να εξασθενίσουν τις βραχυπρόθεσμες επιπτώσεις της πανδημίας, μετριάζοντας τη συρρίκνωση της οικονομικής δραστηριότητας, αφετέρου να συμβάλουν στη μεσο-μακροπρόθεσμη αναδιάρθρωση της ελληνικής παραγωγής. Η πρώτη στόχευση αποτυπώνεται στο προσχέδιο για τον προϋπολογισμό του 2021, όπου υιοθετείται ένα φιλόδοξο σενάριο εκταμίευσης πόρων και, κατ’ επέκταση, εξέλιξης των βασικών μακροοικονομικών μεγεθών. Η μελέτη ωστόσο των κανόνων λειτουργίας του Ταμείου Ανάκαμψης υποδεικνύει ότι η επιτυχής διαδικασία εκταμίευσης προϋποθέτει την ύπαρξη ενός αποτελεσματικού μηχανισμού που θα λειτουργεί παράλληλα και μέσα από τη δημόσια διοίκηση. Δυστυχώς, η εμπειρία του παρελθόντος έχει αναδείξει τις ανεπάρκειες της δημόσιας διοίκησης ως προς το σκέλος αυτό και δεν φαίνεται να στηρίζει αυτή την αισιόδοξη επιδίωξη.

Συνεπώς, η προετοιμασία ενός τέτοιου μηχανισμού είναι υψίστης σημασίας. Η δημιουργία του θα επιτρέψει στην ελληνική οικονομία να ωφεληθεί το μέγιστο δυνατό από τους πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης και να βελτιώσει τις προοπτικές της. Σε αντίθετη περίπτωση, η επόμενη μέρα της ελληνικής οικονομίας και κοινωνίας θα είναι δυσκολότερη απ’ ό,τι νομίζουμε.

Ο Γιώργος Οικονομίδης είναι καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών.