Τι θα κρίνει το αποτέλεσμα;

«Δεν υπάρχει διαφυγή: η Αμερική βρίσκεται στο ψηφοδέλτιο την Τρίτη» έγραψε στους «New York Times» ο γνωστός αρθρογράφος Τόμας Φρίντμαν, συμπληρώνοντας ότι στις εκλογές θα κριθούν «η σταθερότητα και η ποιότητα των θεσμών διακυβέρνησης, οι συμμαχίες μας, ο τρόπος που συμπεριφερόμαστε και αντιμετωπίζουμε ο ένας τον άλλο, η πίστη μας στην επιστήμη και η ελάχιστη αξιοπρέπεια που περιμένουμε από τους ηγέτες μας».

Τον τελευταίο λόγο, βέβαια, έχουν μόνο οι αμερικανοί ψηφοφόροι. Τι θα κρίνει, όμως, την απόφασή τους;

1. «Η πανδημία, ανόητε». Το 1992 ο υποψήφιος τότε Μπιλ Κλίντον είχε πει ότι το αποτέλεσμα των εκλογών το καθορίζει η οικονομία («it’s the economy, stupid»). Είχε δίκιο. Σχεδόν τριάντα χρόνια μετά, όμως, η βεβαιότητα αυτή φαίνεται να ανατρέπεται. Στις εκλογές του 2020 κυριαρχεί η διαχείριση της πανδημίας του κορωνοϊού (αυτό, παρεμπιπτόντως, δεν αφορά μόνο τις ΗΠΑ αλλά και τις ευρωπαϊκές χώρες). Εναν χρόνο πριν, όλα έδειχναν ότι η επανεκλογή Τραμπ ήταν περίπου σίγουρη λόγω και της καλής κατάστασης της αμερικανικής οικονομίας. Ολα ανατράπηκαν, όμως, από τον καταστροφικό τρόπο με τον οποίο η διακυβέρνηση Τραμπ αντιμετώπισε τη μεγαλύτερη υγειονομική κρίση των τελευταίων δεκαετιών. Η συνεχής άρνησή του να αναγνωρίσει το πρόβλημα, η άρνηση της επιστήμης, τα αντιφατικά μέτρα και η συνωμοσιολογία έριξαν τη δημοτικότητα Τραμπ στα τάρταρα.

2. Η συμμετοχή. Παρά την αποτυχία διαχείρισης της πανδημίας, ο Τραμπ μπορεί να επανεκλεγεί έστω και εάν χάσει την ψήφο σε εθνικό επίπεδο (όπως και το 2016). Παρόλο που ο Τζο Μπάιντεν φαίνεται να προηγείται στις λεγόμενες «πολιτείες – κλειδιά», το πόσοι και κυρίως ποιοι θα ψηφίσουν θα καθορίσει το τελικό αποτέλεσμα. Το 2016, οι Αφροαμερικανοί, οι Λατίνοι καθώς και οι ψηφοφόροι του Μπέρνι Σάντερς έμειναν σπίτι. Αντιθέτως, η χριστιανική Δεξιά και οι παραδοσιακοί συντηρητικοί ψηφοφόροι συμμετείχαν μαζικά. Δεν είναι τυχαία, επομένως, η πρωτόγνωρη προσπάθεια του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος να αποθαρρύνει τη συμμετοχή Αφροαμερικανών, Λατίνων και άλλων μειονοτήτων και να κινητοποιήσει (όπως και το 2016) τη συντηρητική βάση και τους αντισυστημικούς ψηφοφόρους αξιοποιώντας τον φόβο και την παραπληροφόρηση.

Από την άλλη, είναι ενθαρρυντικό για τον Τζο Μπάιντεν ότι οι γυναίκες και οι νεότερες ηλικίες υποστηρίζουν σταθερά την υποψηφιότητά του, ενώ, σε αντίθεση με το 2016, μεγάλη μερίδα των λευκών ανδρών, των συνταξιούχων και οι ψηφοφόροι εκτός αστικών περιοχών φαίνεται να γυρνούν την πλάτη στον Τραμπ. Παρ’ όλα αυτά, μεγάλο ερωτηματικό παραμένει το μέγεθος της «κρυφής ψήφου» που ευνοεί τον αμερικανό πρόεδρο («shy Trump voters») και η οποία μπορεί να ανατρέψει το αποτέλεσμα σε συγκεκριμένες πολιτείες προς όφελος του Τραμπ.

3. Η πρόωρη ψήφος. Για πρώτη φορά στην ιστορία εκτιμάται ότι η πρόωρη ψήφος θα ξεπεράσει τα 150 εκατομμύρια. Αυτή η πρωτόγνωρη συμμετοχή είναι ένας από τους απρόβλεπτους παράγοντες που θα επηρεάσουν το τελικό αποτέλεσμα. Στο στρατόπεδο του Τζο Μπάιντεν υπάρχει συγκρατημένη αισιοδοξία ότι το φαινόμενο αυτό τον ευνοεί. Τίποτα, όμως, δεν μπορεί να ειπωθεί με σιγουριά μέχρι να καταμετρηθεί και η τελευταία ψήφος.

Παράλληλα, έχουμε και τις εκλογές για το Κογκρέσο. Είναι λογικό η προσοχή μας να εστιάζεται στην προεδρική εκλογή. Ωστόσο, εξίσου σημαντικό για την επόμενη μέρα είναι ποιο κόμμα θα ελέγχει το Κογκρέσο. Οι Ρεπουμπλικανοί ελέγχουν σήμερα τη Γερουσία και οι Δημοκρατικοί τη Βουλή των Αντιπροσώπων. Η πιθανότητα οι Δημοκρατικοί να καταφέρουν να αποκτήσουν τον πλήρη έλεγχο του Κογκρέσου είναι μεγάλη. Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, με πρόεδρο τον Μπάιντεν, οι Δημοκρατικοί θα είναι κυρίαρχοι του παιχνιδιού. Εάν πρόεδρος επανεκλεγεί ο Τραμπ, η δεύτερη θητεία του θα είναι εξαιρετικά δύσκολη.

Σε μερικές ώρες θα γνωρίζουμε (ελπίζουμε) εάν η Αμερική θα ανοίξει ένα καινούργιο, πιο ελπιδοφόρο κεφάλαιο ή εάν θα συνεχίσει να πορεύεται στο σκοτεινό μονοπάτι του Τραμπ. Σε κάθε περίπτωση ο αντίκτυπος θα είναι παγκόσμιος.

Ο Φίλιππος Σαββίδης είναι πολιτικός επιστήμονας – διεθνολόγος