Τα ψηφιακά διλήμματα της Δημοκρατίας

Δεν χρειάζεται να είναι κανείς οπαδός του Ντόναλντ Τραμπ ή να ασπάζεται το σύνολο των κατηγοριών που προσάπτει στον αντίπαλό του, Τζο Μπάιντεν, η εφημερίδα New York Post, για να ανησυχήσει για τις εξελίξεις που έθεσε σε κίνηση η δημοσίευση άρθρου σχετικά με τις συζητήσιμης νομιμότητας δραστηριότητες στην Ουκρανία του γιου του δεύτερου Χάντερ Μπάιντεν. Ο λόγος για την πρωτοφανή απόφαση των δύο μεγαλύτερων μέσων κοινωνικής δικτύωσης – Twitter και Facebook – να «λογοκρίνουν» την είδηση. Το Facebook ανακοίνωσε ότι, ενόσω θα διασταύρωνε την ακρίβεια του ρεπορτάζ, θα «περιόριζε τη διάδοση της είδησης». Από την άλλη, το Twitter όχι μόνο έκανε αδύνατη την ανάρτηση της είδησης αλλά απαγόρευσε και τον διαμοιρασμό της μέσω ιδιωτικών μηνυμάτων χρηστών του και «πάγωσε» για κάποιο διάστημα τον λογαριασμό της NY Post. Ο διευθύνων σύμβουλος του Twitter ανήρτησε μία νεφελώδη απολογία, εξηγώντας ότι το άρθρο αντέβαινε στους όρους χρήσης σχετικά με διάδοση πληροφοριών που αποτελούν προϊόν «χακαρίσματος» ιδιωτικών υπολογιστών ή μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Πολλοί έσπευσαν να θυμίσουν ότι το Twitter είχε επιτρέψει προ ημερών την αναπαραγωγή ρεπορτάζ των New York Times με αποκαλύψεις για τις φορολογικές δηλώσεις του Τραμπ που ήταν και αυτές αποτέλεσμα ανάλογης έρευνας.

Η απόφαση των δύο εταιρειών προκάλεσε σάλο στις ΗΠΑ τρεις μόλις εβδομάδες πριν από τις προεδρικές εκλογές. Για τους Ρεπουμπλικάνους ήταν άλλη μία επιβεβαίωση της καχυποψίας τους έναντι του «κατεστημένου» και των μέσων – παραδοσιακών και ψηφιακών – που αντιτίθενται στον αμερικανό πρόεδρο. Στην προκειμένη περίπτωση οι υποψίες τους είναι δύσκολο να αντικρουστούν – το στέλεχος του Facebook που ανήρτησε την προαναφερθείσα απόφαση του ιστότοπου είχε διατελέσει επί σειρά ετών βοηθός Δημοκρατικών βουλευτών και γερουσιαστών.

Πέραν της αμερικανικής πολιτικής, το εν λόγω επεισόδιο υπενθυμίζει την τεράστια δύναμη που έχουν συγκεντρώσει στα χέρια τους τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αλλά και άλλες εταιρείες – γίγαντες της ψηφιακής τεχνολογίας όπως η Google, και των επιπτώσεων μίας τέτοιας εξέλιξης στη λειτουργία της δημοκρατίας. Για χρόνια αυτές οι εταιρείες αποποιούνταν τις ευθύνες τους για τη διασπορά ψευδών ειδήσεων και θεωριών συνωμοσίας, δηλώνοντας ότι αποτελούν απλά «πλατφόρμες» που διευκολύνουν την επικοινωνία και την ανταλλαγή απόψεων. Τα τελευταία χρόνια όμως έχουν αναγκαστεί να λάβουν μέτρα για τον έλεγχο του περιεχομένου που διακινούν, γεγονός που μοιραία τις μετατρέπει σε μέρος της πολιτικής διαμάχης.

Καθίσταται πλέον σαφές ότι ο έλεγχος του Διαδικτύου φέρνει στο προσκήνιο το αντίθετο πρόβλημα: ιδιωτικές εταιρείες αποκτούν εκ των πραγμάτων ρόλο αστυφύλακα του δημοσίου διαλόγου στο όνομα της «εγκυρότητας» ή της «προστασίας από τη ρητορική μίσους». Αυτές φυσικά και αποτελούν γενικά αποδεκτές αρχές, εντούτοις το ακριβές περιεχόμενό τους (πρέπει να) προκύπτει από τον ανοιχτό διάλογο και την πολιτική διαπάλη, οργανικά συστατικά κάθε δημοκρατίας. Η εκχώρηση της επίβλεψης της δημοκρατικής διαδικασίας σε ιδιωτικούς δρώντες με ίδια συμφέροντα και προτεραιότητες όχι μόνο δεν αποτελεί λύση αλλά δημιουργεί νέα ερωτήματα για την λειτουργία της δημοκρατίας.

Ο Αγγελος Χρυσόγελος είναι λέκτορας Διεθνών Σχέσεων στο London Metropolitan University