«Οι χώρες {LF}πρώτης {LF}υποδοχής {LF}δεν πρέπει {LF}να μένουν {LF}μόνες τους»

Αυτές τις μέρες βρίσκεται στη χώρα μας προκειμένου να επισκεφθεί τον προσωρινό καταυλισμό στο Καρά Τεπέ αλλά και να επιβεβαιώσει την επιτάχυνση των διαδικασιών χορήγησης ασύλου. Η εκτελεστική διευθύντρια της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Υποστήριξης για το Ασυλο (EASO), Νίνα Γκρέγκορι, μιλά στα «ΝΕΑ» για τον αντίκτυπο του κορωνοϊού στις διαδικασίες ασύλου αλλά και την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη στο προσφυγικό ζήτημα που έχει ακόμη δρόμο να… διανύσει.

Η EASO έχει διπλασιάσει το προσωπικό της στη χώρα μας. Εχετε καταγράψει αύξηση των διαδικασιών χορήγησης ασύλου;

Ο αντίκτυπος ήταν πολύ εμφανής. Για παράδειγμα, ο αριθμός των συνεντεύξεων για χορήγηση ασύλου που πραγματοποιήθηκαν από υπευθύνους εργασίας της EASO αυξήθηκε κατά περισσότερο από 143% (σε σύγκριση με το 2019), πράγμα που σημαίνει ότι και ο συνολικός αριθμός αποφάσεων που εκδόθηκαν από τις ελληνικές αρχές έχει επίσης αυξηθεί. Γενικότερα, οι παραδοτέες αιτήσεις της EASO στην Ελλάδα έχουν αυξηθεί κατά περίπου 160% σε σχέση με πέρυσι. Μέχρι στιγμής φέτος το προσωπικό της EASO έχει πραγματοποιήσει το 41% των εγγραφών αιτούντων άσυλο στην Ελλάδα.

Εχουμε τώρα σχεδόν 900 άτομα προσωπικό στην Ελλάδα, συνεργαζόμενο με τις ελληνικές αρχές, υποστηρίζοντας τόσο το άσυλο όσο και την υποδοχή και διατηρώντας τα ποσοστά παραγωγικότητας πολύ υψηλά. Ολοι εργάζονται ακούραστα για να ενισχύσουν τις υπηρεσίες ασύλου και υποδοχής στην Ελλάδα και ταυτόχρονα να δημιουργήσουν ένα βιώσιμο και ισχυρό σύστημα στη χώρα, σύμφωνα με τα πρότυπα της ΕΕ. Μόνο στη Λέσβο έχουμε περίπου 160 άτομα, συμπεριλαμβανομένων των υπευθύνων εργασίας, των ειδικών υποδοχής, των διερμηνέων και των βοηθών εγγραφής.

Ποια είναι μέχρι τώρα τα αποτελέσματα του προγράμματος «North»;

Το «Project North» ξεκίνησε με μια μεγάλη διαδικασία σχεδιασμού για τη δημιουργία όλων των απαραίτητων υποδομών και επίσης την πρόσληψη/εκπαίδευση νέου προσωπικού. Υπήρξε σημαντική καθυστέρηση εκκρεμών αιτήσεων ασύλου στην ηπειρωτική Ελλάδα, η οποία αυξήθηκε κι άλλο με μεταφορές από τα νησιά.

Η EASO υποστήριξε τη δημιουργία επτά σημείων στη Βόρεια Ελλάδα με ικανότητα επεξεργασίας ασύλου (ειδικές ομάδες και τεχνικό εξοπλισμό) που καλύπτουν 14 διαφορετικές θέσεις υποδοχής για να επιτρέψουν τη διεξαγωγή συνεντεύξεων ασύλου σε όλα τα σημεία.

Αυτό επιταχύνει τις διαδικασίες ασύλου και μειώνει τους χρόνους. Παρά τις προκλήσεις του COVID-19, με μερικά από τα στρατόπεδα να είναι κλειδωμένα για μια χρονική περίοδο, αναμένουμε σημαντική αύξηση των παραδοτέων αιτήσεων προς το τέλος του έτους, καθώς και οι επιπλέον 60 υπεύθυνοι εργαζομένων θα είναι πλήρως λειτουργικοί μέχρι τότε.

Τι μας λένε οι αριθμοί για το άσυλο σε ό, τι αφορά τη διεθνή προστασία στην ΕΕ;

Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι η κατάσταση του ασύλου στην ΕΕ υπέστη πρόσφατα δραματικές αλλαγές. Στην πρώτη φάση της πανδημίας COVID-19 στην Ευρώπη, οι χώρες της ΕΕ επέβαλαν διάφορα μέτρα έκτακτης ανάγκης, όπως lockdown, καραντίνα και αναστολές ταξιδιωτικών συνδέσεων. Ταυτόχρονα, οι εθνικές αρχές ασύλου στην ΕΕ αναγκάστηκαν να αναστείλουν προσωρινά ορισμένες από τις δραστηριότητές τους και να αναδιαρθρώσουν άλλες.

Ολα αυτά είχαν αντίκτυπο στις διαδικασίες ασύλου, ιδίως στον αριθμό των αιτήσεων που υποβλήθηκαν. Για παράδειγμα, το δεύτερο μισό του Μαρτίου οι αιτήσεις άρχισαν να μειώνονται και παρέμειναν αρκετά περιορισμένες τον Απρίλιο και τον Μάιο. Από τον Ιούνιο σημειώθηκε μια αξιοσημείωτη αύξηση. Ωστόσο, τον Αύγουστο το επίπεδο των αιτήσεων ήταν ακόμη χαμηλότερο από ό,τι πριν από την πανδημία. Αντιστοιχούσε σε λιγότερα από τα δύο τρίτα του αριθμού των αιτήσεων που καταγράφηκαν τον Ιανουάριο ή τον Φεβρουάριο του 2020.

Είναι επομένως προφανές ότι υπάρχει άμεση συσχέτιση μεταξύ των μέτρων COVID-19 και της δυνατότητας των ατόμων να υποβάλουν αίτηση ασύλου. Είναι άρα σημαντικό να τονιστεί ότι ο χαμηλότερος αριθμός εφαρμογών μέχρι στιγμής φέτος δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχουν λιγότερα άτομα που χρειάζονται διεθνή προστασία.

Είναι η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη ικανοποιητική απέναντι σε χώρες πρώτης υποδοχής, όπως
η Ελλάδα;

Πιστεύω ότι έχει σημειωθεί πρόοδος. Αυτό που είναι σαφές από τις δικές μου συναντήσεις στις Βρυξέλλες και με υπευθύνους των χωρών είναι ότι έχουμε γυρίσει μια σημαντική σελίδα. Βρισκόμαστε τώρα σε ένα στάδιο όπου όλοι αναγνωρίζουν ότι δεν είναι ζήτημα αν πρέπει να υπάρχει αλληλεγγύη, αλλά μάλλον τι μορφή πρέπει να λάβει. Η αλλαγή αυτή, στην πραγματικότητα, έχει ήδη γίνει εμφανής τις εβδομάδες μετά τη δημοσίευση του Συμφώνου για το Ασυλο και τη Μετανάστευση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Υπάρχουν πάντα περισσότερα που μπορούν να γίνουν, και σίγουρα δεν είμαστε ακόμη εκεί. Ωστόσο, υπάρχουν καλά παραδείγματα αλληλεγγύης, όπως οι εθελοντικές δεσμεύσεις μετεγκατάστασης για ασυνόδευτους ανηλίκους και ευάλωτες οικογένειες από τα κράτη-μέλη της ΕΕ τους τελευταίους μήνες. Είμαι μάλλον αισιόδοξη ότι αυτό είναι καλό για τις επικείμενες διαπραγματεύσεις στις Βρυξέλλες. Ολοι αναγνωρίζουν ότι οι χώρες της πρώτης υποδοχής δεν πρέπει να μένουν μόνες τους. Βέβαια, «ο διάβολος κρύβεται στη λεπτομέρεια».

Εχετε επισκεφθεί τη Λέσβο και στο παρελθόν. Τι περιμένετε να δείτε αυτή τη φορά, μετά την ολοσχερή καταστροφή του ΚΥΤ της Μόριας;

Οι ελληνικές αρχές επέδειξαν εξαιρετικά αντανακλαστικά και ανταποκρίθηκαν σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα στα γεγονότα μετά την πυρκαγιά στη Μόρια. Μέσα σε λίγες μέρες, ένα στρατόπεδο έκτακτης ανάγκης είχε συσταθεί για να προσφέρει προσωρινό καταφύγιο. Η EASO διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο εκεί, διασφαλίζοντας τη συνέχιση της διαδικασίας ασύλου με εγγραφές και συνεντεύξεις.

Τώρα εστιάζουμε όχι μόνο στην ταχεία αντιμετώπιση της κατάστασης, αλλά και στον από κοινού σχεδιασμό της πορείας από δω και πέρα. Πιστεύω ότι η διαφορά τώρα είναι ότι όλοι οι ενδιαφερόμενοι, τόσο σε εθνικό όσο και σε επίπεδο ΕΕ, συνεργάζονται στενότερα για να αναπτύξουν ένα Κέντρο που θα έχει καλύτερα πρότυπα και εγκαταστάσεις. Μια ειδική ομάδα, η οποία περιλαμβάνει την EASO, έχει συσταθεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για να συνεργαστεί σε πρακτικό επίπεδο, προκειμένου να υποστηρίξει τις ελληνικές αρχές στην επίτευξη αυτού του στόχου.