Η πολιτική νίκησε τις αγορές

Η πολιτική, μετά την κρίση της πανδημίας, επιστρέφει δριμύτερη, παίρνοντας από τις αγορές το πάνω χέρι στην οικονομία. Πρόκειται αναμφίβολα για μια πολύ σημαντική εξέλιξη μετά από τρεις και πλέον δεκαετίες, που ο άκρατος νεοφιλελευθερισμός προκάλεσε στη Δύση βαθιές συστημικές κρίσεις και τρομακτικές κοινωνικές ανισότητες παγκοσμίως. Εκτός από τον επαναπροσδιορισμό του μοντέλου ανάπτυξης (βλέπε, για παράδειγμα, κλιματική αλλαγή και προστασία περιβάλλοντος), η πολιτική αρχίζει να αποκαθιστά την αξία του δημόσιου χώρου και τον ρόλο του κράτους σε μια ανεπτυγμένη κοινωνία (βλέπε, για παράδειγμα, τα συστήματα δημόσιας υγείας), ενώ ταυτόχρονα θέτει όρια στον ξέφρενο έως τώρα ρυθμό της παγκοσμιοποίησης.

Μετά το ξέσπασμα της πανδημίας, φανερό είναι όντως ότι οι κυβερνήσεις έγιναν πολύ περισσότερο δυνατές. Συγκεντρώθηκαν στη διαχείριση της κρίσης αποφασιστικά, με προτεραιότητα τη ζωή των ανθρώπων, τη θωράκιση της δημόσιας υγείας, την οικονομική στήριξη των πολιτών και των εγχώριων επιχειρήσεων, υπερβαίνοντας κάθε δημοσιονομικό όριο. Πολύ σωστά. Κοίταξαν εκ των πραγμάτων στο εσωτερικό των χωρών τους και ανέλαβαν εθνικές πολιτικές, ξεπερνώντας τα οικονομικά στερεότυπα του πρόσφατου παρελθόντος, με δεδομένο ότι το παγκόσμιο σύστημα ούτε μπορούσε να ανταποκριθεί πολιτικά, επειδή είναι οριοθετημένο και λειτουργεί κυρίως σαν μια πλατφόρμα των αγορών, ούτε κατάφερε να σταθεί στα πόδια μιας αναγκαίας διηπειρωτικής συνεργασίας, απαξίωσε και τον ΠΟΥ. Είναι τέτοια η ένδεια και η αδυναμία συνεργασίας η οποία διαπιστώθηκε (βλέπε τον ανταγωνισμό μεταξύ Κίνας και ΗΠΑ), που αποκαλύπτει ότι το σημερινό μοντέλο της παγκοσμιοποίησης έχει ήδη εξαντλήσει τα όριά του. Ο εμπορικός πόλεμος ο οποίος διεξάγεται μεταξύ των ηπείρων και ο άγριος πόλεμος, παράλληλα, που βρίσκεται σε εξέλιξη για την κυριαρχία στη νέα τεχνολογία (μέσω της οποίας θα ελέγχει κανείς τις πληροφορίες του κόσμου όλου) θα οδηγήσουν μαθηματικά σε νέα μεγαλύτερα τείχη, θα περιορίσουν την παγκοσμιοποίηση. Δασμοί εισαγωγής, φορολογίες στους τεχνολογικούς κολοσσούς, νομοθετική παρεμπόδιση επενδύσεων ορισμένου σκοπού κ.ο.κ.

Η παγκοσμιοποίηση, όπως τη γνωρίσαμε, βρίσκεται σε αντίστροφη πορεία. Μαζί με τον νεοφιλελευθερισμό. Οι εγχώριες επιχειρήσεις πρέπει να ενισχυθούν, αυτό δεν είναι προστατευτισμός. Είναι η θέληση των κυβερνήσεων να έχουν κυριαρχία και μια ανεξαρτησία στην παραγωγή, στη βιομηχανία, να προστατεύσουν τις θέσεις εργασίας στον τόπο τους ή να ενθαρρύνουν τις επενδύσεις που δεν θα επιδεινώνουν το κλίμα καταστρέφοντας το περιβάλλον. Είναι η κοινή λογική, μετά από όλα όσα έχουν συμβεί με τις αλλεπάλληλες κρίσεις, κάθε λογής, τις τελευταίες δεκαετίες, ότι πρέπει να προωθήσουν πολιτικές που δεν θα έχουν δραματικές συνέπειες στις επόμενες γενιές (βλέπε τις πανδημίες), θα είναι περισσότερο φιλικές στην κοινωνία, δεν θα αποδυναμώνουν για παράδειγμα το δημόσιο σύστημα υγείας, θα δημιουργούν τις προοπτικές μιας βιώσιμης ανάπτυξης. Αυτά είναι τα κρισιμότερα σημεία της παγκόσμιας μετεξέλιξης σήμερα και λιγότερο η δραματική πτώση του τουρισμού και των μεταφορών αγαθών ή ανθρώπων, που επίσης ωστόσο ακρωτηριάζουν την παγκοσμιοποίηση. Στο πλαίσιο αυτό, εάν είναι να πούμε κάτι για την Ελλάδα, είναι ότι θα πρέπει να νιώθει περισσότερο σίγουρη από ποτέ. Μέσα σε μια Ευρώπη που σφίγγει τους δεσμούς της, κάνοντας κι αυτή πρώτα από όλους τις μεγάλες πολιτικές και οικονομικές της υπερβάσεις.