NON PAPER

Ο ναυτικός, η Τσιγγάνα  και τα λεμόνια
Τον «Ναυτικό με το τσιμπούκι» τον θυμάστε; Με το «σκαμμένο», αγέρωχο πρόσωπο και τη γαλάζια, γερακίσια ματιά που μοιάζει να ατενίζει μια βόρεια θάλασσα, κάτι απ’ τα νησιά Λοφότεν; Την «Τσιγγάνα με τις γαρίδες»; Σέξι και μαργιόλα, με την μπλούζα να γλιστράει ανέμελα και να αφήνει γυμνό τον έναν ώμο, μια υποψία στήθους να αναδύεται από τον κόρφο της και το πανέρι με τα θαλασσινά παραμάσχαλα; Πίνακες αγνώστων ζωγράφων που επί τρεις δεκαετίες ήταν ένα κάποιο άλλοθι Τέχνης κρεμασμένο στην ελληνική, μικροαστική τοιχογραφία. Κι αν δεν ήταν ο ναυτικός ή η τσιγγάνα, ήταν μια ωραία πιατέλα με λεμόνια κατακίτρινα που «λες και θα σου μιλούσαν». (Τα λεμόνια). Η αβίαστη ανάγνωση του φυσιοκρατισμού. Εύληπτη ακόμη και από τον χασάπη της γειτονιάς λίγο πριν μετονομάσει το χασάπικό του σε meat market.

Ο ναυτικός, η τσιγγάνα και τα λεμόνια μου έρχονταν σαν απάντηση στα χλευαστικά σχόλια για το «Thrown for Chinua Achebe» του Ρασίντ Τζόνσον που εκτίθεται στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης και μπροστά στην οποία φωτογραφίστηκε ο Πρωθυπουργός στην προ ημερών επίσκεψή του. Διότι δεν πρόκειται απλώς για μια σπασμένη καρέκλα. Οπως, για παράδειγμα, οι πίνακες του Τζάκσον Πόλοκ δεν είναι «κάτι πιτσιλιές πάνω σε έναν μουσαμά».

Δεν καταλαβαίνω, δεν πληρώνω
Τα κοροϊδευτικά σχόλια – σε επίπεδο διαδικτυακών καλαμπουριών – για το συγκεκριμένο έργο, μου θύμισαν πως όταν ήμουν παιδί, κάθε φορά που, στη γειτονιά της γιαγιάς μου στη Σύρο, ακουγόταν από κάποιο ανοιχτό παράθυρο κλασική μουσική, η πιτσιρικαρία μαζευόταν από κάτω και γκάριζε. Αυτήν την παιδική χοντροκομμένη συμπεριφορά, μια ασυνείδητη περιχαράκωση απέναντι σε μια μορφή Τέχνης που δεν μας είναι κατανοητή ή, έστω, «φιλική», την περιέγραψε εξαιρετικά σε ανακοίνωσή του – με αφορμή τα σχόλια για το συγκεκριμένο έργο – ο γενικός γραμματέας Σύγχρονου Πολιτισμού του ΥΠΠΟ Νικόλας Γιατρομανωλάκης. Γράφει μεταξύ άλλων: «…Κανείς δεν θέλει π.χ. να νιώσει άσχετος μπροστά σε ένα έργο που δεν το καταλαβαίνει οπότε πολύ συχνά θα απορρίψει το έργο αντί να αναρωτηθεί γιατί δεν το καταλαβαίνει. Κανείς δεν θέλει να νιώσει άβολα και αμήχανα έξω από το comfort zone του, κι έτσι συχνά θα πει “αυτά δεν είναι για μένα”, “αυτά είναι για τους πλούσιους”, “αυτά είναι για τους νέους”, “αυτά είναι για τους κουλτουριάρηδες” κ.ο.κ. Αυτά τα επιχειρήματα, ειδικά όταν εκφράζονται από ανθρώπους με κάποια μορφή εξουσίας, έχουν παίξει καθοριστικό ρόλο διαχρονικά, σε όλον τον κόσμο, στην απαξίωση της σύγχρονης τέχνης: Αν δεν το καταλαβαίνω γιατί να το πληρώνω;».

Η αναγκαιότητα της Τέχνης
Διά του αντιπαραδείγματος, ο κύριος Γιατρομανωλάκης μάς υπενθυμίζει ότι η αναγκαιότητα της Τέχνης στη ζωή μας δεν έγκειται στο να την κατανοήσουμε ή να την εξηγήσουμε. Ο ρόλος της είναι να μας συγκινήσει. Ειδικά η σύγχρονη Τέχνη που η ερμηνεία της εξαρτάται από πολλούς παράγοντες ακόμη και από το περιβάλλον στο οποίο τοποθετείται ένα έργο. Αλλο μια σπασμένη καρέκλα καταμεσής μιας βομβαρδισμένης πόλης, άλλο σε ένα εργοστάσιο και άλλο μέσα σε ένα παλάτι.

Αμφιβάλλω, για παράδειγμα, αν καταλαβαίνουμε τι ακριβώς εννοεί ο ποιητής  όταν γράφει «Τα πικρά μου χέρια με τον κεραυνό τα γυρίζω πίσω απ’ τον καιρό». Αυτό δεν εμποδίζει τη συγκίνηση όταν τραγουδάμε τους στίχους του Ελύτη. Αν η Τέχνη έπρεπε σώνει και καλά να είναι απολύτως «ευανάγνωστη» ο Πικάσο θα ζωγράφιζε την «Γκουέρνικα» ως σπλάτερ κι εμείς θα απαγγέλλαμε στίχους μόνο του Στέλιου Σπεράντζα και θα είχαμε στο σπίτι μας τον «Ναυτικό με το τσιμπούκι».