Η Γεωγραφία χρειάζεται καινοτόμες προσεγγίσεις

Αν θέλουμε να απαντήσουμε σε ερωτήματα όπως, «ποια είναι η εξάπλωση του κορωνοϊού στον κόσμο», ή «ποιες είναι οι μεταναστευτικές ροές προς την Ευρώπη», «ποιες πόλεις αντιμετωπίζουν κίνδυνο από την άνοδο της μέσης στάθμης της θάλασσας», «πώς εξυπηρετούνται οι αστικές περιοχές από τα ΜΜΜ και τις υπηρεσίες υγείας» και σε πολλά άλλα, χρειαζόμαστε αναπτυγμένη γεωχωρική αντίληψη/νοημοσύνη και να σκεφτόμαστε γεωγραφικά και χαρτογραφικά.

Στην εποχή της πληθώρας δεδομένων και εφαρμογών, η γεωγραφική πληροφορία είναι παντού. Πρόσφατες μελέτες για την Google Maps δείχνουν εντυπωσιακές οικονομικές, κοινωνικές επιπτώσεις από τη χρήση ψηφιακών χαρτών και γεωχωρικών υπηρεσιών. Εχει αναπτυχθεί ένας κόσμος με γεωγραφική αναφορά όλων των δραστηριοτήτων μας. Στην εποχή των νέων που θεωρούνται «ψηφιακοί γηγενείς» (digital natives) με έξαρση των κοινωνικών μέσων δικτύωσης και αλλαγή του τρόπου διάδρασης με την πληροφορία, η γεωγραφία και η χαρτογραφία έχουν αναγεννηθεί αλλά σε έναν νέο ρόλο. Δεν είναι πλέον αυτό που οι παλαιότεροι θυμούνται ως ένα σχολικό μάθημα με ονόματα, πρωτεύουσες, ποταμούς και σημαίες, σε ένα κλασικό εγχειρίδιο συνοδευόμενο από παραδοσιακούς άτλαντες.

Σήμερα, η γεωγραφική/χαρτογραφική εκπαίδευση καλείται να διαμορφώσει ένα οριζόντιο νοητικό εργαλείο συσχέτισης, ανάλυσης, κατανόησης, αναπαράστασης και επικοινωνίας για τον χώρο, το περιβάλλον, την Ιστορία, την τέχνη και τον πολιτισμό, που αξιοποιεί τις πολυμεσικές και πολυαισθητηριακές τεχνολογίες.

Οι μελέτες έχουν δείξει κάτι σημαντικό. Η γεωχωρική αντίληψη δεν είναι κάτι που κάποιοι το έχουν και κάποιοι όχι. Αναπτύσσεται και βελτιώνεται μέσω της εκπαίδευσης και αντέχει στον χρόνο. Επίσης, η ανάπτυξη τέτοιων δεξιοτήτων στα παιδιά από νωρίς οδηγεί αργότερα στη δημιουργικότητα, ανάπτυξη νέας γνώσης και την καινοτομία, ενώ παράλληλα αμβλύνει κοινωνικές ανισότητες.

Από εκπαιδευτικής πλευράς όμως η νέα αυτή προσέγγιση δεν απαιτεί μόνο πόρους και τεχνολογία. Χρειάζεται συνειδητοποίηση και υιοθέτηση από την εκπαιδευτική πολιτική, διαφορετική παιδαγωγική προσέγγιση και δασκάλους/καθηγητές μετεκπαιδευμένους και καταρτισμένους ώστε να την υλοποιήσουν. Καινοτόμες προσεγγίσεις που βασίζονται στη διερευνητική μάθηση με εκπαιδευτικά σενάρια τα οποία χρησιμοποιούν ανοικτά τεχνολογικά εργαλεία και παιχνίδια αναπαράστασης του χώρου θα κεντρίσουν το ενδιαφέρον των μαθητών, θα συνδυάσουν διαφορετικά θέματα και θα έχουν σημαντικά μαθησιακά αποτελέσματα. Τέτοια σενάρια μπορεί να είναι η χαρτογράφηση μιας περιοχής κοντά στο σχολείο, ο σχεδιασμός μια πόλης, συμμετοχή σε χαρτογραφικούς διαγωνισμούς, κ.λπ. Ετσι δημιουργείται μια νέα γενιά γεωχωρικά σκεπτόμενων πολιτών (spatial citizens) που θα σχεδιάζουν τον κόσμο, θα σκέπτονται, επικοινωνούν και οργανώνουν τη ζωή τους, «χαρτογραφώντας» συνεχώς.

Κατ’ επέκταση χρειαζόμαστε βιβλία σε συνδυασμό με τεχνολογικά μέσα, αλλά πιο ουσιαστική είναι η αλλαγή αντιμετώπισης του μαθήματος, της παιδαγωγικής προσέγγισής του, των εργαστηριακών απαιτήσεών του και του τρόπου αξιολόγησης των μαθητών.

Ο Μαρίνος Κάβουρας είναι διευθυντής εργαστηρίου Χαρτογραφίας ΕΜΠ, τέως αντιπρύτανης του Ιδρύματος