Γίνεται να μεταμορφωθούν τα debates;

Η μύγα στα λευκά μαλλιά του Μάικ Πενς κατά την πρόσφατη τηλεμαχία του με την Κάμαλα Χάρις θύμισε ότι τα πολιτικά debates είναι πρωτίστως θέαμα και δευτερευόντως ακρόαμα. Στην εποχή δε των social media, η τρίχα γίνεται τριχιά σε βάρος της ουσίας.

Εχουν ξοδευτεί τόνοι μελάνης και αφιερώθηκαν πάμπολλες αναλύσεις, εντός και εκτός συνόρων, πριν και έπειτα από προεκλογικού τύπου τηλε-αντιπαραθέσεις. Η πλειονότητα των ειδικών συμφωνεί ότι τα debates με τη μορφή που διεξάγονται είναι χρήσιμα μόνο για τους συμμετέχοντες, καθώς τους δίνουν τη δυνατότητα να απευθύνουν – διαλεγμένα λέξη προς λέξη – τα μηνύματά τους χωρίς ουσιαστική αντίκρουση από τους αντιπάλους τους, γιατί προφανώς ακόμη και στις καλύτερες τηλεμαχίες δεν γίνεται συζήτηση, αλλά παράλληλοι μονόλογοι. Οι εξαιρέσεις απλώς επιβεβαιώνουν τον κανόνα.

Οι μεν πρωταγωνιστές της προεκλογικής μάχης ενισχύουν το προφίλ τους, οι δε δευτεραγωνιστές έχουν την ευκαιρία να βρεθούν επί ίσοις όροις στο ίδιο κάδρο με τους πρώτους.

Η πλειονότητα των ειδικών επίσης συμφωνεί ότι το κοινό των debates περισσότερο βλέπει σώματα, ύφος, ντύσιμο, χειρονομίες, μορφασμούς ή ακούει τον τόνο της φωνής των υποψηφίων και λιγότερο την τεκμηρίωση των θέσεών τους. Το κοινό βλέπει και ακούει όχι για να αλλάξει γνώμη, όχι για να αποφασίσει ποιον ή ποια θα ψηφίσει, ακόμη και αν ισχυρίζεται κάτι τέτοιο, αλλά παρακολουθεί τις τηλεμαχίες μεροληπτώντας υπέρ των πεποιθήσεών του. Προσέρχεται στην πραγματικότητα για να θαυμάσει την προεπιλογή του.

Οσο τα πολιτικά debates διεξάγονται με τη μορφή που γνωρίζουμε, μην περιμένουμε εμβάθυνση σε σοβαρά ζητήματα, αλλά καλοδουλεμένες ατάκες, συμπυκνωμένες τις θέσεις των υποψηφίων για να χωρέσουν στα ασφυκτικά χρονικά περιθώρια που έχουν, ίσως κάποια εκτός σκαλέτας δασκαλεμένη αντίδραση στα λεγόμενα των αντιπάλων.

Εχοντας την εμπειρία του συντονισμού μερικών ελληνικών τηλεμαχιών, μπορώ ανεπιφύλακτα να πω ότι ξοδεύεται πολύς χρόνος και κόπος για «ένα αδειανό πουκάμισο». Ο τρόπος και το αποτέλεσμα αδίκησε άπαντες, γιατί όλοι και όλες είναι πολύ περισσότερα από ομιλούσες κεφαλές. (Για την ιστορία, πάντοτε υπήρχε μια αναθεματισμένη μύγα που αναστάτωνε αρχηγικά επιτελεία και τεχνικούς.)

Βεβαίως, για να μην αδικούμε τα debates, από γεννήσεώς τους αυτό ήταν, καθώς έλκουν την καταγωγή τους από τα παιχνίδια της αμερικανικής τηλεόρασης της δεκαετίας του ’50. Δεν είναι talk shows, δεν είναι αγώνες επιχειρηματολογίας πάνω σε ένα συγκεκριμένο θέμα, δεν είναι fora νηφάλιου διαλόγου προκειμένου να διασαφηνιστούν τα κρίσιμα και επίδικα για την κοινωνία και τη χώρα θέματα.

Θα μπορούσαν να μεταμορφωθούν; Εννοώ όχι απλώς να αλλάξουν οι κανόνες και η σκηνοθεσία, αλλά να μετασχηματιστούν οι τηλε-αναμετρήσεις σε βήμα ελεύθερης συζήτησης με ερωτώντες καλά καταρτισμένους επί του θέματος δημοσιογράφους και ερωτώμενους πολιτικούς που θέλουν όντως να εξηγήσουν και να πείσουν, ξέρουν και παραθέτουν στοιχεία, αποφεύγουν τα κλισέ και την εχθροπάθεια;

Οι ώριμες δημοκρατίες αντέχουν τις διαφορετικές απόψεις, χρειάζονται την αλληλεπίδραση και τα μεγάλα διακυβεύματα του καιρού μας, οι αβεβαιότητες και οι διακινδυνεύσεις απαιτούν σύνθετες και τεκμηριωμένες λύσεις.

Ουδείς κατέχει την απόλυτη αλήθεια και όσοι το ισχυρίζονται καταλαβαίνω γιατί νιώθουν καλύτερα με τα debates παρά με έναν διάλογο.