Το κόστος του αναστήματος

Οι φιλοδοξίες του Ταγίπ Ερντογάν μοιάζουν θεμελιωμένες: ηγείται χώρας 80 εκατομμυρίων, ελέγχει τράπεζες, επιχειρήσεις και ισχυρή κρατική πολεμική βιομηχανία, οι επεμβάσεις στη Συρία και στη Λιβύη εξελίσσονται ευνοϊκά – και έχει κερδίσει σε  όλες τις αναμετρήσει που ενεπλάκη τα τελευταία 20 χρόνια. Ανίκητος.

Στην Ανατολική Μεσόγειο οι εταιρείες που ερευνούσαν για αέριο τα μάζεψαν και έφυγαν  είτε επειδή απειλήθηκαν από την ερντογανική Τουρκία είτε επειδή η πτώση των τιμών δεν δικαιολογούσε συνέχιση ερευνών. Ο Ερντογάν συνέχισε διότι τα ερευνητικά σκάφη είναι δικά του, οι έρευνες γίνονται για δική του πετρελαϊκή εταιρεία και βεβαίως προστατεύονται από δικά του πολεμικά πλοία: ο Τούρκος πρόεδρος διαθέτει όλα τα μέσα  της φιλόδοξης επεκτατικής πολιτική του.

Αλλά δεν διαθέτει την εμπιστοσύνη των λαομίσητων αγορών:  δική μου και η λίρα, είχε αποφασίσει ο Ερντογάν,  – την κάνω ό,τι θέλω. Αδιαφόρησε για τα θέματα επιτοκίων, πληθωρισμού, εξωτερικού δανεισμού που του έθεταν οι τραπεζίτες που πίνουν το αίμα του λαού, ανάγκασε την Κεντρική Τράπεζα να κρατά τα επιτόκια χαμηλότερα από τον πληθωρισμό που προκαλεί η επεκτατική οικονομικά και στρατιωτικά πολιτική του.

Η τουρκική λίρα υποτιμάται συνεχώς και η οικονομία επιβαρύνεται με τα κόστη εξυπηρέτησης των δανείων σε ευρώ και δολάρια αλλά και για την εισαγωγή των αναγκαίων. Για παράδειγμα, ενώ αρχικά η υποτίμηση ήταν ευνοϊκή για τις εξαγωγές τουρκικών ιχθυηρών και οι ελληνικές ιχθυοπαραγωγικές επιχειρήσεις είχαν πρόβλημα, το ότι οι τροφές εισάγονται από το εξωτερικό και τιμολογούνται σε δολάρια, εξανέμισε το τουρκικό πλεονέκτημα. Δύσκολα πλέον ανταγωνίζονται τις ελληνικές επιχειρήσεις, δεδομένου μάλιστα ότι το ευρώ (που δεν ήταν ταμπού) έχει ανατιμηθεί έναντι του δολαρίου.

Έτσι, παρά το ότι  την περασμένη Πέμπτη η Κεντρική Τράπεζα αύξησε τα επιτόκια, οι αγορές χθες αντέδρασαν στις πολεμικές ιαχές της Άγκυρας με αφορμή τις συγκρούσεις Αρμενίων-Αζέρων με υποτίμηση της λίρας κατά 2%. Η ισοτιμία της πλέον οδεύει προς 8 λίρες, όταν το 2017 ήταν 3 λίρες: μέσα σε τρία χρόνια η λίρα έχει υποτιμηθεί  κατά 50%, κινείται αντίστροφα προς το πολιτικό ανάστημα του Ταγίπ Ερντογάν.

Στις χώρες με δημοκρατικό πολίτευμα, οι οικονομικές καταστροφές γίνονται και πολιτικές. Στα αυταρχικά πολιτεύματα μικρή σημασία έχουν διότι η εξουσία δεν κρίνεται στις εκλογές. Πρέπει λοιπόν να δούμε αν ο ανίκητος πρόεδρος της Τουρκίας είναι διατεθειμένος να αποδεχθεί πολιτική ήττα και απομάκρυνσή από την εξουσία ή αν θα κατέβει από το «τραμ της δημοκρατίας» -δική του έκφραση- για να διατηρηθεί στην εξουσία με δικτατορικά μέσα.