Η ελευθερία {LF}του φόβου

«Η ιδέα μας για την ελευθερία έχει αλλάξει. Κάποτε πιστεύαμε ότι ελευθερία σήμαινε να έχεις μια κυβέρνηση που παρέχει σε όλους το δικαίωμα ψήφου και ψηφίζει νόμους. Τώρα όμως βλέπουμε ότι η σημαντικότερη ελευθερία είναι η ελευθερία του φόβου. Ο κόσμος είναι χωρισμένος σε δύο στρατόπεδα. Από τη μια είναι αυτοί που θέλουν να ζουν σε ένα φρούριο, προστατευμένοι από τους διαφορετικούς, από τους φτωχούς, από τις αρρώστιες. Από την άλλη είναι εκείνοι που θέλουν να ταξιδεύουν και να ανακαλύπτουν πολιτισμούς και ανθρώπους. Γι’ αυτούς, το να είναι κλεισμένοι στο μικρό τους γραφείο είναι αντίθετο στην ελευθερία».

Αυτή την απάντηση έδωσε ο βρετανός ιστορικός Θίοντορ Ζέλντιν στην ερώτηση της El Pais πώς επηρεάζει η πανδημία τον διάλογο με τον εαυτό του. Γεννημένος στην Παλαιστίνη το 1933, ο συγγραφέας της «Κρυφής ιστορίας της ανθρωπότητας» έμαθε στα τρία του χρόνια να διαβάζει. Στα 12 έγραψε το πρώτο του βιβλίο. Κι ύστερα αφιέρωσε όλη τη ζωή του στη μελέτη των ανθρωπίνων σχέσεων, πιστεύοντας ακράδαντα ότι η συζήτηση μπορεί να μας κάνει λιγότερο ευάλωτους και καλύτερους ανθρώπους. Μόνο που η πανδημία άλλαξε τα πάντα. Και όλη η συζήτηση περιστρέφεται πλέον γύρω από τον κοινό φόβο της αρρώστιας.

Και πάλι: η μόνη λύση είναι να μιλάμε με τους ανθρώπους που σκέφτονται διαφορετικά από εμάς, προκειμένου να μειώσουμε τους φόβους τους. Να μιλάμε για τη ζωή, για τις σχέσεις μας με τους άλλους, για την εκπαίδευση, για τις διαφορές ανάμεσα στους πλούσιους και τους φτωχούς. Να επανεφεύρουμε τον εαυτό μας. Δεν χρειαζόμαστε μια ιδεολογία. Χρειαζόμαστε επαφή. Και χρειαζόμαστε ελπίδα. Το μίσος είναι ένας μεγάλος εχθρός. Πρέπει να αναρωτηθούμε γιατί επιθυμεί κάποιος να αποτύχει ο διπλανός του.

Πώς μπορεί ο φόβος να μετατραπεί σε θάρρος και γενναιότητα; Μέσω της περιέργειας, απαντά ο Ζέλντιν. Η ιστορία της επιστήμης συνίσταται στην ανάλυση αντικειμένων που μοιάζουν επικίνδυνα, στον χωρισμό τους σε μικρά κομμάτια και στη μελέτη αυτών των κομματιών. Τα μικρά αυτά κομμάτια αποκτούν έτσι ενδιαφέρον. Ο τρόπος λοιπόν να φτάσει κανείς στο θάρρος είναι να χωρίσει τους κινδύνους σε μικρά κομμάτια. Και στη συνέχεια να χρησιμοποιήσει τη γνώση για να τα μελετήσει.

Αν και επιφανειακά χαώδεις, είναι ενδιαφέρουσες αυτές οι σκέψεις σε μια στιγμή που αισθανόμαστε σε αυτή τη χώρα μια διπλή ανασφάλεια. Ανασφάλεια πρώτα υγειονομική: πώς να μιλήσεις με τους αρνητές της επιστήμης, με ανθρώπους που θέτουν τον εαυτό τους κι εσένα σε κίνδυνο αρνούμενοι να ακολουθήσουν τα αναγκαία μέτρα για την αντιμετώπιση της πανδημίας; Ανασφάλεια ύστερα εθνική: πώς να κάνεις διάλογο με τον αντίπαλο εν μέσω μιας τέτοιας καχυποψίας και μιας τέτοιας αμοιβαίας τοξικότητας;

Αλλά δεν υπάρχει άλλος δρόμος.