Μετανάστευση και ασφάλεια: δεν είναι ταμπού

Το Μεταναστευτικό είναι ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα της εποχής μας. Δεν αποτελεί ένα γραμμικό πρόβλημα που μπορεί να επιλυθεί εύκολα. Δεν πρέπει άλλωστε να ξεχνάμε πως από την απαρχή της η ανθρωπότητα καθορίζεται από τις μετακινήσεις πληθυσμών. Αυτό όμως δεν σημαίνει πως η μετανάστευση πρέπει να αντιμετωπίζεται με έναν τελεολογικό τρόπο, έτσι είναι και δεν μπορούμε κάτι να κάνουμε. Οι μετακινήσεις πληθυσμών έχουν διαφορετικές αιτίες και απαιτούν τον συνδυασμό πολλών και διαφορετικών πολιτικών και μέσων για την αντιμετώπιση και τη διαχείρισή τους. Η ΕΕ προσπαθεί εδώ και χρόνια να βρει τον αποτελεσματικό συνδυασμό εσωτερικών και εξωτερικών πολιτικών για τη διαχείριση της μετανάστευσης, χωρίς όμως να το έχει πετύχει.

Οπως εύκολα γίνεται κατανοητό η μετανάστευση έχει πάρα πολλές πτυχές και επιπτώσεις. Από τη στιγμή που έχει στην καρδιά της τη μετακίνηση ανθρώπων, στις περισσότερες των περιπτώσεων αυτές δε είναι εξαναγκαστικές, έχει μία έντονη ανθρωπιστική διάσταση. Αυτό όμως δεν σημαίνει πως δεν έχει και μία σημαντική διάσταση ασφάλειας. Πρέπει κάποια στιγμή να σταματήσουμε την απλουστευτική και αναχρονιστική αντιδιαστολή της ασφάλειας με τα ανθρώπινα δικαιώματα. Η μετανάστευση είναι και ζήτημα ασφάλειας. Θα μπορούσαμε να πούμε πως είναι από τα πλέον σύνθετα ζητήματα ασφάλειας, καθώς, η μετανάστευση είναι πρόκληση, αλλά μπορεί να είναι και κίνδυνος και απειλή. Επιπρόσθετα, οι επιπτώσεις ασφάλειας της μετανάστευσης μπορούν να εντοπιστούν σε διάφορα επίπεδα. Επί της ουσίας μιλάμε για σύμπλεγμα ασφάλειας όπου βιώνουμε τη συνάντηση της εθνικής με την εσωτερική και την ανθρώπινη ασφάλεια. Μάλιστα, σε ένα βαθμό, τα κράτη προσπαθούν να βρουν μία λεπτή ισορροπία ανάμεσα στις πολιτικές εθνικής και εσωτερικής ασφάλειας (οι οποίες δίνουν έμφαση στην προστασία των συνόρων) και στην ανθρώπινη ασφάλεια (την προστασία κάθε ανθρώπινης ζωής).  Αυτή είναι άλλωστε και η απαίτηση από τα Σύγχρονα Κράτη Εθνικής Ασφάλειας. Να μπορούν να δημιουργούν ολοκληρωμένες πολιτικές, οι οποίες να συνδυάζουν αποτελεσματικά τις διάφορες διαστάσεις της ασφάλειας.

Ο περίπλοκος κόσμος που ζούμε, θέλει περίπλοκες λύσεις.

Σε αυτό το πλαίσιο, δεν πρέπει να παραβλέπουμε και τις κρίσεις ασφάλειας που μπορούν να προκύψουν από το Μεταναστευτικό. Το βιώνουμε με τον πλέον εμφατικό τρόπο τους τελευταίους μήνες στην Ελλάδα. Η μία εκδοχή κρίσης ήταν αυτή στον Εβρο. Υποκίνηση και εργαλειοποίηση από ξένη χώρα μεταναστών με σκοπό τη μαζική παράνομη είσοδο, η επιτομή της συνοριακής κρίσης. Η δεύτερη είναι αυτή στη Μόρια. Ο εμπρησμός του ΚΥΤ και οι γενικότερες αντιδράσεις ορισμένων αιτούντων άσυλο. Δεν χρειάζεται επομένως να ανατρέξει κάποιος σε θεωρητικά εγχειρίδια για το τι συνιστά κρίση, αρκεί να αξιολογήσει ρεαλιστικά και όχι με ιδεοληπτικά γυαλιά τα γεγονότα.

Η μετανάστευση είναι και ζήτημα ασφάλειας, γιατί έχει τέτοιες επιπτώσεις. Αυτό δεν σημαίνει πως συνολικά οι μετανάστες είναι απειλή για μία χώρα. Δεν χρειάζεται ούτε η μία, ούτε η άλλη απλούστευση. Ψυχρά, ρεαλιστικά, συγκεκριμένα (έτσι πρέπει να διαμορφώνεται η πολιτική) αξιολογείται η κατάσταση και το κράτος προχωρά στη διαχείρισή του με γνώμονα και την ασφάλεια. Αλήθεια, τα ρευστά σύνορα και η υποδοχή μεταναστών χωρίς τον κατάλληλο σχεδιασμό και τα απαιτούμενα μέσα πώς ακριβώς συνεισφέρουν στην ασφάλεια αυτών των ανθρώπων;

Δεν ζούμε σε έναν κόσμο αγγελικά πλασμένο, αλλά στην εποχή της διακινδύνευσης και των καθημερινών απειλών. Η ασφάλεια δεν είναι λοιπόν κατασταλτική τεχνητή κατασκευή, αλλά δικαίωμα πολιτών και ανθρώπων και βασική υποχρέωση του κράτους.

Ο Τριαντάφυλλος Καρατράντος είναι διεθνολόγος, Δρ. Ευρωπαϊκής Ασφάλειας και νέων απειλών. Επιστημονικός συνεργάτης στο Ελληνικό Ιδρυμα Ευρωπαϊκής & Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ)