Την τελική ευθύνη την έχει ο Πούτιν

Γερμανοί, γάλλοι και σουηδοί ιατρικοί εμπειρογνώμονες συμφωνούν: ο Αλεξέι Ναβάλνι, ο πιο γνωστός εγχώριος επικριτής του ρώσου προέδρου, Βλαντίμιρ Πούτιν και εμπνευστής του Ιδρύματος Κατά της Διαφθοράς, δηλητηριάστηκε με τον νευροτοξικό παράγοντα Νόβιτσοκ. Ο Ναβάλνι επέζησε. Η σχέση της Ρωσίας με τη Γερμανία ίσως να μην επιζήσει – και αυτό δεν θα ήταν απαραίτητα κακό.

Το Κρεμλίνο αρνείται κατηγορηματικά την οποιαδήποτε ανάμειξη στη δηλητηρίαση του Ναβάλνι, όπως είχε κάνει και στην περίπτωση του Σεργκέι Σκριπάλ και της κόρης του το 2018. Σε ό,τι αφορά στον Ναβάλνι, ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ επιμένει πως «δεν υπάρχει βάση για να κατηγορηθεί το ρωσικό κράτος». Ο Σεργκέι Ναριάσκιν, ο επικεφαλής της ρωσικής αντικατασκοπίας, πήγε ακόμα πιο πέρα, υποστηρίζοντας πως οι δυτικές υπηρεσίες ασφαλείας ενορχήστρωσαν τη δηλητηρίαση προκειμένου να βλάψουν τη Ρωσία.

Παρότι το αφήγημά του είναι εξωφρενικό, ο Ναριάσκιν έχει ένα δίκιο: η επίθεση στον Ναβάλνι κάνει στη Ρωσία περισσότερο κακό παρά καλό. Η απόφαση δηλητηρίασης ενός διάσημου πολιτικού αντιπάλου λίγο πριν από τη διεξαγωγή τοπικών εκλογών – και μάλιστα με έναν σοβιετικά ανεπτυγμένο νευροτοξικό παράγοντα – αψηφά την πολιτική λογική. Και με τις διαδηλώσεις κατά των νοθευμένων προεδρικών εκλογών του Αυγούστου να κυριεύουν τη γειτονική Λευκορωσία, το τάιμινγκ μοιάζει ιδιαιτέρως αλλόκοτο. Ο Πούτιν αντιμετωπίζει σήμερα τη διεθνή κατακραυγή και την απειλή κυρώσεων. Η δηλητηρίαση του Ναβάλνι δύσκολα μοιάζει να αξίζει τον κόπο.

Φυσικά, ο ισχυρισμός πως την ενορχήστρωσαν δυτικοί πράκτορες δείχνει ακόμα πιο έωλος. Αν μη τι άλλο, οι γερμανοί ή σουηδοί επιστήμονες, αντίθετα με τους ρώσους ομολόγους τους, πολύ δύσκολα μπορεί να πειστούν να ισχυριστούν ότι βρήκαν Νόβιτσοκ στο σύστημα του Ναβάλνι. Μία πιο πιθανή εξήγηση έγκειται στο πολιτικό σύστημα της Ρωσίας, που διαφεντεύεται από τους «σιλοβίκι» – πολιτικούς συμμάχους του Πούτιν, η βάση εξουσίας των οποίων βρίσκεται στον μηχανισμό της ασφάλειας. Κάποιοι από αυτούς μπορεί να θεώρησαν πως ο Πούτιν ήθελε να φιμώσει τον Ναβάλνι πριν από τις τοπικές εκλογές· άλλοι μπορεί να ήταν αντικείμενα των ερευνών για διαφθορά του Ναβάλνι.  Στη Ρωσία, κάθε είδους αγαθά και υπηρεσίες -συμπεριλαμβανομένων και νευροτοξικών παραγόντων, στρατιωτικής βαθμίδας – αποτελούν αντικείμενα συναλλαγής στη μαύρη αγορά. Και οι «σιλοβίκι» χρωστούν τις θέσεις τους στην αφοσίωση, όχι την ικανότητα. Οποιοιδήποτε από αυτούς μπορεί να πίστεψαν ανόητα πως η δηλητηρίαση του Ναβάλνι ήταν μια καλή ιδέα.

Αυτό δεν σημαίνει πως το Κρεμλίνο δεν φέρει ευθύνη για αυτή την επίθεση, και άλλες επιθέσεις σαν αυτή. Είτε ο Πούτιν έδωσε απευθείας τη διαταγή για κάθε χτύπημα είτε όχι, δημιούργησε το σύστημα που τους επέτρεψε να συμβούν – ένα σύστημα μη αποτελεσματικό, χωρίς λογοδοσία, επιρρεπές στην αποσταθεροποίηση από απείθαρχους παράγοντες.  Οσοι κατηγορούν σήμερα το Κρεμλίνο για τη δηλητηρίαση του Ναβάλνι δύσκολα θα βρουν την οποιαδήποτε «καπνισμένη κάννη». Δεν έχει σημασία: στο τέλος της ημέρας, υπεύθυνο είναι το Κρεμλίνο. Η Δύση πρέπει να το θέσει ενώπιον των ευθυνών του, με συνέπεια και ενότητα, ακόμα και αν αυτό σημαίνει την εφαρμογή κυρώσεων ή άλλων πολιτικών που αντιτίθενται στα οικονομικά της συμφέροντα. Ο Πούτιν δημιούργησε ένα σύστημα που τον τοποθετεί στο κέντρο. Στη Ρωσία, εκεί ακριβώς εντοπίζονται όλες οι ευθύνες.

Η Νίνα Χρούστσεβα, εγγονή του σοβιετικού ηγέτη Νικίτα Χρουστσόφ, είναι καθηγήτρια Διεθνών Σχέσεων στη Νέα Σχολή (The New School) της Νέας Υόρκης και συνεργάτης του Ινστιτούτου Παγκόσμιας Πολιτικής.