Η σημαντικότερη επένδυση

Ο όρος κοινωνικό κεφάλαιο, μολονότι είναι δύσκολο να προσδιοριστεί επακριβώς, αναφέρεται στους κοινούς άτυπους κανόνες, αξίες και πεποιθήσεις που χαρακτηρίζουν μια κοινωνία και καθορίζει αυτό που αποκαλείται «κοινωνική εμπιστοσύνη». Η τελευταία επηρεάζει την προθυμία των πολιτών να συμμετέχουν σε κοινωνικά δίκτυα και οργανισμούς. Το σύνολο αυτό των άτυπων κανόνων και αξιών – το οποίο, σημειωτέον, αλλάζει αργά μέσα στον χρόνο – συνδέεται αμφίδρομα με την ποιότητα των κοινωνικών, πολιτικών και κρατικών θεσμών που θέτουν τους τυπικούς κανόνες και εφαρμόζουν τις διάφορες πολιτικές εντός μιας οικονομίας, επηρεάζοντας έτσι την ατομική και συνολική ευημερία. Ενδεικτικά αναφέρω τον μηχανισμό συλλογής φόρων, το σύστημα απονομής δικαιοσύνης, το σύστημα υγείας κ.ο.κ.

Ολοένα και περισσότεροι οικονομολόγοι τείνουν να πιστεύουν ότι η ποιότητα των θεσμών συνδέεται άρρηκτα με τις μεσο-μακροπρόθεσμες επιδόσεις μιας οικονομίας. Για παράδειγμα, ένας σοβαρός επενδυτής είναι εξαιρετικά πιθανότερο να δραστηριοποιηθεί σε μια οικονομία με σοβαρούς θεσμούς παρά σε μια οικονομία στην οποία οι θεσμοί είναι αναποτελεσματικοί και διεφθαρμένοι. Αυτό απεικονίζεται και στα στατιστικά στοιχεία, καθώς ένα κοινό χαρακτηριστικό των πλούσιων και ευημερουσών οικονομιών είναι η υψηλής ποιότητας θεσμοί και η εμπιστοσύνη σε αυτούς.

Συνεπώς, ένα πολιτικό σύστημα που «κοιτάζει» στο μέλλον οφείλει να θέσει ψηλά στην ατζέντα των προτεραιοτήτων του την ενίσχυση της ποιότητας των θεσμών της χώρας τόσο μέσα από το «παράδειγμα» των δημόσιων παρεμβάσεων που υιοθετεί, όσο και με την επιλογή του κατάλληλου, για την επίτευξη αυτού του στόχου, πλέγματος πολιτικών. Ετσι, αφενός θα ενισχυθούν οι προοπτικές της οικονομίας, αφετέρου – και ίσως αυτό είναι πιο σημαντικό – μακροπρόθεσμα θα ευνοηθεί το σταδιακό «χτίσιμο» μιας κρίσιμης μάζας ποιοτικού κοινωνικού κεφαλαίου.

Το ερώτημα, λοιπόν, είναι πώς μπορούν να επιτευχθούν μεσοπρόθεσμα τα παραπάνω. Το ερώτημα αυτό αποκτά ακόμα μεγαλύτερη σημασία για μια χώρα στην οποία η υφιστάμενη θεσμική ποιότητα είναι χαμηλή. Οι διεθνώς αποδεκτοί δείκτες μέτρησης της θεσμικής ποιότητας, που ενσωματώνουν πλήθος ποιοτικών παραμέτρων κοινωνικής οργάνωσης και λειτουργίας, επιβεβαιώνουν ότι οι σχετικές επιδόσεις της χώρας μας είναι χαμηλές και έχουν επιδεινωθεί μετά το 2008.

Αναμφίβολα υπάρχουν πολλοί τρόποι, ωστόσο θα ήθελα να εστιάσω σε έναν από αυτούς. Πλήθος επιστημονικών ερευνών φαίνεται να αναγνωρίζουν μια σημαντική και αμφίδρομη σχέση μεταξύ της ποιότητας της παρεχόμενης εκπαίδευσης και της ποιότητας των θεσμών. Πολιτικές που ενισχύουν την ποιότητα της παρεχόμενης εκπαίδευσης όλων των βαθμίδων, που ενθαρρύνουν την εξωστρέφεια, που υιοθετούν την κουλτούρα της αξιολόγησης για όλους τους συμμετέχοντες και αφήνουν στην άκρη τις απαράδεκτες και παντελώς αναχρονιστικές λογικές της διαβόητης δήθεν «ελληνικής ιδιαιτερότητας» αναφορικά με τα εκπαιδευτικά πράγματα της χώρας είναι πολιτικές που θα αποφέρουν πολλαπλά οφέλη σε κοινωνικό, πολιτικό, αλλά και οικονομικό επίπεδο. Είναι πολιτικές που – θα τολμούσα να ισχυριστώ – μπορούν να αναμορφώσουν τη χώρα.

Με άλλα λόγια, μια τολμηρή μεταρρύθμιση όλων των βαθμίδων του εκπαιδευτικού συστήματος της χώρας αποτελεί τη σημαντικότερη και πλέον φιλόδοξη επένδυση για το μέλλον της και για τους ανθρώπους της.

Ιδού, λοιπόν, η Ρόδος, ιδού και το πήδημα για το μεταρρυθμιστικό στίγμα του πολιτικού συστήματος…

Ο Γιώργος Οικονομίδης είναι καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών