Η ώρα της κρίσης για τις κεντρικές τράπεζες

Σε λίγο περισσότερο από μια δεκαετία, η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση, η κλιματική αλλαγή και η πανδημία του Covid-19 έχουν μεταμορφώσει το περιβάλλον στο οποίο λειτουργούν οι κεντρικές τράπεζες – και η κοινή γνώμη δεν είναι στο πλευρό τους. Οι υπεύθυνοι χάραξης νομισματικής πολιτικής που δεν ανταποκρίνονται σε αυτές τις μεταβολές των καταστάσεων θα δουν τη φήμη τους να πλήττεται.

Δύο αλλαγές στο τι πιστεύει ο κόσμος είναι ιδιαίτερα εμφανείς. Πρώτον, υπάρχει ευρεία συμφωνία μεταξύ του κοινού ότι η υπερθέρμανση του πλανήτη είναι πραγματική και ότι η υποβάθμιση της σημασίας του περιβάλλοντος αποτελεί σοβαρή απειλή. Πολλοί πιστεύουν ότι οι κυβερνήσεις – συμπεριλαμβανομένων των κεντρικών τραπεζών – πρέπει να κάνουν ό,τι μπορούν για να αντιμετωπίσουν αυτά τα προβλήματα. Δεύτερον, οι απαντήσεις των κεντρικών τραπεζών στην οικονομική κρίση και την πανδημία έχουν προκαλέσει τεράστια αύξηση της ανισότητας του πλούτου. Μειώνοντας τα επιτόκια πολιτικής στο μηδέν ή και χαμηλότερα και αγοράζοντας τεράστιες ποσότητες κρατικών ομολόγων, οι κεντρικοί τραπεζίτες έχουν οδηγήσει τα επιτόκια κατά μήκος της καμπύλης απόδοσης σε πρωτοφανή χαμηλά επίπεδα. Σε ορισμένες χώρες, ιδίως στη Γερμανία, οι αποδόσεις σε όλες τις λήξεις δημοσίου – χρέους έχουν πέσει κάτω από το μηδέν.

Ορισμένοι υπεύθυνοι χάραξης νομισματικής πολιτικής υποστήριξαν ότι, ανεξάρτητα από τα πιστεύω του κόσμου, η εντολή τους δεν περιλαμβάνει την αντιμετώπιση της ανισότητας και των περιβαλλοντικών απειλών. Και, σε κάθε περίπτωση, ισχυρίζονται ότι τα εργαλεία που έχουν στη διάθεσή τους δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά αυτά τα προβλήματα. Αυτά τα επιχειρήματα που αναμφίβολα έχουν κάποια αλήθεια πολλοί τα βρίσκουν μη πειστικά. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Κριστίν Λαγκάρντ ανέλαβε το προβάδισμα στην αντιμετώπιση της νέας πραγματικότητας πιέζοντας να συμπεριληφθεί η κλιματική αλλαγή σε μια στρατηγική αναθεώρηση της νομισματικής της ΕΚΤ. Αυτή η επανεξέταση μπορεί να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η ΕΚΤ θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη περιβαλλοντικά ζητήματα.

Οι σημερινοί κεντρικοί τραπεζίτες θα πρέπει να ακολουθήσουν τη συμβουλή του τελευταίου προέδρου της Σοβιετικής Ενωσης, Μιχαήλ Γκορμπατσόφ. Οταν ο Γκορμπατσόφ συναντήθηκε με τους κομμουνιστές ηγέτες της Ανατολικής Γερμανίας στο Βερολίνο τον Οκτώβριο του 1989, τους προειδοποίησε ότι όσοι ενεργούν πολύ αργά θα τιμωρηθούν ισόβια. Ενα μήνα αργότερα, οι οικοδεσπότες του και το καθεστώς τους παρασύρθηκαν από τις εξελίξεις.

Ο Στέφαν Γκέρλαχ είναι επικεφαλής οικονομολόγος της EFG Bank στη Ζυρίχη και πρώην υποδιοικητής της Κεντρικής Τράπεζας της Ιρλανδίας