Wir schaffen das – ξανά;

Οι σκηνές ήταν εντυπωσιακές. Στον σιδηροδρομικό σταθμό του Μονάχου τα τρένα έφταναν γεμάτα ταλαιπωρημένους μετανάστες που είχαν διασχίσει την κόλαση, από τη Συρία ή το Αφγανιστάν ως τα ελληνικά νησιά και από εκεί μέσω του βαλκανικού διαδρόμου, συχνά με τα πόδια, προς τη γη της επαγγελίας και είχαν εγκλωβιστεί, σιδηροδέσμιοι και κακοποιημένοι στην ξενοφοβική Ουγγαρία που είχε κλείσει τα σύνορά της. Ωσπου, στα τέλη Αυγούστου του 2015 η Γερμανία ανακοίνωσε ότι ανοίγει τα δικά της σύνορα και είναι έτοιμη να τους δεχτεί. Η Μέρκελ είχε πει το περίφημο «Wir schaffen das». Θα τα καταφέρουμε. Κι εκείνες τις πρώτες μέρες του Σεπτεμβρίου, στον σταθμό του Μονάχου, εκατοντάδες Γερμανοι έσπευδαν να τους υποδεχθούν με χαμόγελα, χειροκροτήματα και κεράσματα. Η ίδια η Μέρκελ είχε απαντήσει στις πρώτες επικρίσεις για το «άνοιγμά» της λέγοντας πως μια χώρα που δεν θα έδειχνε  «φιλικό πρόσωπο» σε ανθρώπους που έχουν τέτοια ανάγκη «δεν θα ήταν η πατρίδα της». Και η μεγάλη πλειονότητα της γερμανικής κοινής γνώμης έμοιαζε να συμφωνεί μαζί της.

Το διάλειμμα δεν κράτησε πολύ. Στις 25 Αυγούστου 2015 η καγκελάριος ανακοίνωσε ότι αναστέλει την εφαρμογή του Δουβλίνου (του παράλογου ευρωπαϊκού κανονισμού που υποχρεώνει τους πρόσφυγες να καταθέτουν αιτήσεις για άσυλο μόνον σην πρώτη ευρωπαϊκή χώρα όπου πάτησαν πόδι). Τρεις μήνες αργότερα, στις 14 Νοεμβρίου, η παρένθεση έκλεινε, η Γερμανία επανέφερε σε ισχύ τους κανόνες του Δουβλίνου. Λίγο αργότερα οι χώρες του Βίσενγκραντ έκλειναν τα σύνορά τους στην Ελλάδα. Και τον Μάρτιο του 2016 η Ευρώπη υπέγραφε την περίφημη συμφωνία με την Τουρκία, που έκλεισε τη στρόφιγγα των ροών προς την Ευρώπη – με τις γνωστές συνέπειες για τα ελληνικά νησιά.

Η Γερμανία είχε αλλάξει διάθεση απέναντι στους «ανθρώπους σε ανάγκη», τους οποίους είχε στην αρχή με τόση θέρμη υποδεχθεί. Μερικές συμβολικές στγμές είχαν κρυσταλλώσει τη γενική δυσανεξία, τον φόβο απέναντι στους ξένους: Οι καταγγελίες για σεξουαλική κακοποίηση γυναικών από μετανάστες την πρωτοχρονιά του 2016, στην Κολωνία. Ενα φορτηγό που οδηγούσε ένας Τυνήσιος του οποίου η αίτηση για άσυλο είχε απορριφθεί, εισέβαλε τον Δεκέμβριο του ’16 σε μια χριστουγεννιάτικη αγορά στο Βερολίνο, σκοτώνοντας 12 ανθρώπους. Και τον Σεπτέμβριο του 2017, στις εκλογές, η Ακροδεξιά, για πρώτη φορά από το τέλος του πολέμου, επέστρεφε δυναμικά στη γερμανική Βουλή. Η Μέρκελ, αποδυναμωμένη, έκανε στροφή 180 μοιρών και συμφωνούσε να επιβάλει, αυτό που λίγο πριν απέρριπτε ως απαράδεκτο: ένα πλαφόν στον αριθμό μεταναστών που η Γερμανία μπορεί να δέχεται κάθε χρόνο.

Μα το ρεύμα φαίνεται τώρα να αλλάζει ξανά. Οι διαδηλώσεις αυτών των ημερών σε πολλές γερμανικές πόλεις, που ζητούν να φιλοξενήσουν τους απόκληρους της Μόριας, με το σύνθημα «έχουμε χώρο», είναι μια ένδειξη της αλλαγής. Και δεν είναι μόνον οι συνήθεις ύποπτοι, οι Πράσινοι και το κόμμα της Αριστεράς, που πρωταγωνιστούν σε αυτές τις διαδηλώσεις. Ο πρωθυπουργός του μεγαλύτερου κρατιδίου, της βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας και ένας από τους επικρατέστερους υποψήφιους διαδόχους της καγκελαρίου, ο Αρμιν Λάσετ, ήταν από τους πρώτους που έθεσαν το θέμα. Η ίδια η Μέρκελ, άλλωστε, ενισχυμένη πολιτικά από τη διαχείρση της πανδημίας και με τους ακροδεξιούς της «Εναλλακτικής» να εμφανίζονται στις δημοσκοπήσεις σταθερά κάτω από τον πήχη του 10%, είχε κηρύξει τη στροφή. Στα τέλη Αυγούστου, στην καθιερωμένη της συνέντευξη Τύπου, όταν ρωτήθηκε τι σκέφτεται τώρα για το προ πεναετίας άνοιγμά της, απάντησε πως πιστεύει ότι έκανε το σωστό, ότι αν βρισκόταν στις ίδιες συνθήκες «θα έπαιρνε τις ίδιες αποφάσεις» – μόνο που «καλό θα ήταν να μην επαναληφθεί η ίδια κατάσταση».

Στο μεταξύ η συζήτηση έχει αρχίσει να μετατίθεται από το πεδίο των αρχέγονων φόβων σε πιο ορθολογικά πεδία. Από 1.200.000 μετανάστες που η Γερμανία δέχθηκε τους μήνες των μεγάλων ροών το 2015-16, ένα εντυπωσιακό 43% εμφανίζεται ενταγμένο – στην αγορά εργασίας ή την εκπαίδευση. Τα ινστιτούτα ξεθάβουν τις μελέτες που δείχνουν ότι η μετανάστευση, αν εμφανίζεται ως οικονομικό βάρος τα πρώτα 5-6 χρόνια, έχει πολλαπλασιαστική θετική επίδραση στην οικονομική ανάπτυξη στη συνέχεια. Και οι εκπρόσωποι των εργοδοτών επαναλβμάνουν πως αν η γηράσκουσα Γερμανία θέλει να διατηρήσει το επίπεδο ευημερίας της χρειάζεται «περίπου μισό εκατομμύριο μετανάστες κάθε χρόνο».

Τι δηλοί ο γερμανικός αυτός μύθος για εμάς, τι σημαίνει για εμάς το γερμανικό μεταναστευτικό δράμα; Πρώτον, ότι χρειάζεται πολιτική επιδεξιότητα και ηγετική ικανότητα ώστε να μην εκτραπεί το μεταναστευτικό πρόβλημα σε πρόβλημα δημοκρατίας. Δεύτερον, ότι το πρόβλημα το ίδιο, όσο δύσκολο κι αν είναι όσο εμπρηστικό κι αν μπορεί να αποδειχθεί σε χώρες που αποθηκεύουν εύφλεκτη εθνικιστική ύλη, δεν είναι άλυτο. Τρίτον ότι, για πρώτη φορά από το 2015, στη Γερμανία και – συνεπώς – στην Ευρώπη, υπάρχουν προϋποθέσεις για μια στροφή προς ορθολογικές και αποτελεσματικές λύσεις στο Μεταναστευτικό. Και, τέταρτον, ότι αν ο τρόμος των ευρωπαϊκών πολιτικών ελίτ απέναντι στον μετανάστη, επέτρεψε στον Ερντογάν να χρησιμοποιήσει τους μετανάστες ως όπλα και εργαλεία εκβιασμού, φαίνεται στον ορίζοντα, για πρώτη φορά, μια πιθανότητα να απογομώσει η Ευρώπη αυτό το όπλο.

Κι εμείς; Ισως θα έπρεπε, για να εκμεταλλευτούμε τα όποια θετικά της συγκυρίας, να αναγνωρίσουμε την αποτυχία της απάνθρωπης και ταυτόχρονα αναποτελεσματικής πολιτικής της στρουθοκαμήλου, που οι ελληνικές κυβερνήσεις ακολούθησαν από το 2016 ως σήμερα. Και να αμυνθούμε στο κλίμα «Εναλλακτικής» που μοιάζει να κυριαρχεί στην Ελλάδα του 2020, όσο κυριαρχούσε στη Γερμανία του 2017, και που αν του παραδοθούμε θα χάσουμε τις ευρωπαϊκές ευκαιρίες που φαίνεται να ανοίγονται.