Η πολιτική {LF}της μπούκλας{CR}

Πόσες γυναίκες γνωρίζετε που γεννήθηκαν με μπούκλες στο κεφάλι τους; Στην Ελλάδα, το γονίδιο είναι κυρίαρχο – όχι το αφρικανικό σφιχτό δαχτυλίδι, αλλά το παραδοσιακό, βαλκανικό σγουρό, που φουντώνει στις υψηλές θερμοκρασίες και σπάει άμα χτενιστεί στεγνό. Στα μικρά κορίτσια, οι φύτρες και τα μπουκλωτά κοτσίδια είναι σημείο αναφοράς. Οσο όμως αυτά τα κορίτσια μεγαλώνουν τόσο ισιώνουν τα μαλλιά τους: οι μπούκλες χάνονται κάτω από τόνους κερατίνης, λειαίνονται στα κομμωτήρια, πιεσμένες ανάμεσα σε δύο καυτές μεταλλικές πλάκες. Οι μπούκλες μπορεί να ξανακάνουν κάποια στιγμή την εμφάνισή τους, είναι όμως πάντα τιθασευμένες, προσεκτικά εγκλωβισμένες σε σχηματισμούς που επέλεξε το κεφάλι που τις φιλοξενεί.

Τίποτα από αυτά δεν είναι πρόβλημα – τουλάχιστον το 2020 μπορούμε να συμφωνήσουμε πως ο καθένας μπορεί να κάνει ό,τι του αρέσει με τις τρίχες του. Το ζήτημα ξεκινάει εκεί που σταματάει η ελευθερία του: μια γυναίκα που επέλεξε να αφήσει τα μαλλιά της στη φυσική τους κατάσταση θεωρείται επιεικώς απεριποίητη. Φάνηκε ακόμα και στη Βουλή, όπου ένα σγουρό μαλλί αποτελεί βασικό σημείο σχολιασμού. Η Σία Αναγνωστοπούλου, που έκανε τη συνειδητή επιλογή να μην το ισιώσει ποτέ, ταυτοποιήθηκε ως παλιάς κοπής φεμινίστρια. «Ταγάρι», για όσους χρησιμοποιούν τον όρο περιπαικτικά. Ακόμα και σήμερα, αν ψάξει κανείς το όνομα της πρώην αναπληρώτριας υπουργού, το Google συμπληρώνει αυτόματα στην αναζήτηση τη λέξη «μαλλιά». Οι φυσικές μπούκλες δεν είναι επίσημες, δεν είναι κανονικές: είναι ένα λάθος της φύσης που η ανθρώπινη αισθητική μπορεί να διορθώσει. Οσο πιο συχνά το διορθώνει τόσο το καλύτερο.

Τρίχες, τρίχες, τρίχες. Κι όμως, υπάρχουν γυναίκες στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη που έχουν δεχθεί επιπλήξεις στο γραφείο για το σχήμα των μαλλιών τους. Και αυτές (τι έκπληξη!) έχουν πάντα συγκεκριμένο χρώμα δέρματος. «Μας ρωτούν συχνά πώς θα βρούμε δουλειά με τέτοια μαλλιά», έλεγε σε συνέντευξή της πριν από δύο χρόνια η Λουπίτα Νουόνγκο, ενώ η Μισέλ Ομπάμα δεν εμφανίστηκε ούτε μια φορά με τα φυσικά της μαλλιά όσον καιρό διέμενε στον Λευκό Οίκο. Οι μαύρες γυναίκες έχουν, δε, την πιο δύσκολη δουλειά από όλες: τα μαλλιά τους συνήθως δεν ισιώνουν με παραδοσιακούς τρόπους, γι’ αυτό καταφεύγουν σε χημικά relaxers, ειδικές θεραπείες που εξασθενούν την τρίχα, επιτρέποντας στο πιστολάκι να κάνει ευκολότερα τη δουλειά του. Η συχνή χρήση relaxer έχει συνδεθεί με την εμφάνιση συγκεκριμένων τύπων καρκίνου. Αν, βέβαια, κάποια δεν θέλει να μπει στον κόπο, υπάρχει κι άλλη λύση: η περούκα. Περούκες ίσιων μαύρων μαλλιών, που ενίοτε τοποθετούνται μόνιμα πάνω σε μαζεμένα, φυσικά μαλλιά. Η διαδικασία είναι και κοστοβόρα και επώδυνη. Αν, μάλιστα, αυτός που ανέλαβε να την τοποθετήσει δεν κατέχει ακριβώς την τέχνη, τότε ο κίνδυνος δερματικών προβλημάτων αυξάνεται ακόμα περισσότερο.

Για τις μαύρες γυναίκες, οι μπούκλες τους είναι κάτι παραπάνω από τρίχες – είναι πολιτισμική σημειολογία που καταπιέστηκε επί αιώνες, γιατί, όπως και το χρώμα τους, έδειχνε μια άλλη, διαφορετική κανονικότητα. Μπορεί οι άφρο κομμώσεις της δεκαετίας του ’70 να λειτούργησαν ως ένα στάδιο απενοχοποίησης του σγουρού μαλλιού, μπορεί οι περμανάντ του ’80 να το έκαναν (για λίγο) καθεστώς στον λευκό πληθυσμό, τίποτα όμως δεν άλλαξε επί της ουσίας. Μόλις το 2016, η Βαϊόλα Ντέιβις κέρδισε διθυραμβικές κριτικές για μια τηλεοπτική σκηνή που δεν είχε παιχτεί ποτέ στην αμερικανική τηλεόραση: η δικηγόρος που υποδυόταν, κοιτάζοντας τον καθρέφτη της, αφαίρεσε την περούκα που φορούσε και πέρασε τα χέρια της μέσα στα μαλλιά της. Τρίχες, ε; Δεν έχουν και τόση σημασία.

Και η δική μας μπούκλα, το βαλκανικό σγουρό; Ανάμεσα σε δύο κόσμους, δεν ανήκει πουθενά. Ο μόνος σίγουρος χαμένος.