Στέλνει νέα μηνύματα {LF}η Τουρκία;

Το προχθεσινό δημοσίευμα της «Die Welt» παρουσίασε επιτελείς των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων να μην εγκρίνουν την πρόταση Ερντογάν να βυθιστεί ένα ελληνικό πολεμικό πλοίο στην Ανατολική Μεσόγειο ή να καταρριφθεί ένα πολεμικό αεροσκάφος, με μηδενικές – ει δυνατόν – ανθρώπινες απώλειες. Δεν έγινε πλήρως κατανοητός ο στόχος αυτής της πρότασης, αν δηλαδή προσδοκία ήταν να εμποδιστούν οι διεκδικήσεις της Ελλάδας στην περιοχή. Πάντως, η απειλή πλανάται παρά τη διάψευση την επόμενη ημέρα και προκαλεί προβληματισμό.

Προηγήθηκαν εμπρηστικές δηλώσεις τούρκων αξιωματούχων με τις οποίες καλούσαν την Ελλάδα να μη δραστηριοποιηθεί χωρίς κόστος, αν διεκδικεί δικαιώματά της στην Ανατολική Μεσόγειο. Ο Ερντογάν θέλησε να καταστήσει υπεύθυνους τους Ελληνες για το τι πρόκειται να τους συμβεί. Μάλιστα ο Τσαβούσογλου με προφανή πρόθεση απειλής δήλωσε ότι «αν η Ελλάδα κάνει τα λάθος βήματα δεν θα διστάσει να κάνει ό,τι είναι απαραίτητο».

Είναι προφανές ότι θεωρούν πως η Ελλάδα παραβιάζει τουρκικά δικαιώματα στην περιοχή και ότι δεν δικαιούται να διεξάγει ούτε στρατιωτικές ασκήσεις στις περιοχές ανοικτής θάλασσας, υπερβαίνοντας κάθε αναμενόμενο επίπεδο παρανομίας. Δηλαδή απαγορεύουν ακόμη και την ελεύθερη δραστηριότητα, ανεξαρτήτως σε ποιο κράτος η περιοχή μπορεί να καθοριστεί ως υφαλοκρηπίδα / ΑΟΖ.

Και όλα αυτά όχι μόνον επειδή η Τουρκία διεκδικεί υφαλοκρηπίδα στις μη οριοθετημένες περιοχές, που διεκδικεί και η Ελλάδα, εγείροντας νομική διαφορά, για την οποία απαιτείται ειρηνική επίλυση. Επιπροσθέτως η Τουρκία αποκτά την επικίνδυνη αντίληψη ότι κανένα κράτος δεν πρέπει να την απομονώσει από τις συνθήκες που έχει διαμορφώσει, προσβάλλοντας κάθε έννοια δικαίου θάλασσας με λογική μονοπωλίου.

Η Τουρκία, αν και συνήψε παράνομη οριοθέτηση με τη Λιβύη, χωρίς να έχει οριοθετήσει με τις πλησιέστερες παρακείμενες ακτές της Ελλάδας, απαιτεί τώρα να μην υπάρξει ούτε αμφισβήτηση έναντι του μνημονίου, καταφεύγοντας στο εύκολο όπλο της απειλής. Και μάλιστα αφού προηγουμένως εγκαλεί για παρανομία την Ελλάδα μετά τη σύναψη της καθ’ όλα έγκυρης συμφωνίας οριοθέτησης με την Αίγυπτο.

Τη σκυτάλη των εχθρικών δηλώσεων ανέλαβε ο εκπρόσωπος του AKP Ομέρ Τσελίκ στο Anadolu. Αποκαλεί την Ελλάδα κράτος πειρατή / αγύρτικο / παρία (rogue state), δηλώνοντας με ιταμό ύφος και περιεχόμενο ότι δεν θα δεχθεί ούτε θα συγχωρήσει καμία πράξη ενάντια στην εφαρμογή της «Γαλάζιας Πατρίδας». Ο Τσελίκ επικρίνει την Ελλάδα για λάθος βήματα που θα την οδηγήσουν σε απότομη ήττα. Και μπορεί να μην κλείνει τη θύρα του διαλόγου, αλλά οι προθέσεις συνολικά δείχνουν ότι η Τουρκία καλλιεργεί μια τακτική απειλής, προκειμένου να εμπεδωθεί η πραγμάτωση της «Γαλάζιας Πατρίδας». Η Ελλάδα τής είναι εμπόδιο και επιχειρεί να την εκτρέψει από τη διεκδίκηση δικαιωμάτων της. Τέτοια δεδομένα με αντήχηση απειλής αντιστρατεύονται την επιδίωξη της ειρηνικής επίλυσης.

Οσο η περιοχή είναι μη οριοθετημένη / αμφισβητούμενη (κατά την ορολογία της νομολογίας), υπάρχει υποχρέωση οριοθέτησης με συμφωνία, ενώ απαγορεύεται η μονομερής ενέργεια έρευνας υδρογονανθράκων, καθώς και κάθε μονομερής οριοθέτηση. Ως κανόνας εθιμικού δικαίου στη Σύμβαση Δικαίου Θάλασσας ’82 δεσμεύει όλα τα κράτη ανεξαιρέτως και έχει ερμηνευτεί κρυστάλλινα από το Δικαστήριο Δικαίου Θάλασσας (Ghana / Cote d’ Ivoire, 2017). Συνολικά παραβιάζεται τόσο η Σύμβαση ’82 με τις μονομερείς ενέργειες έρευνας και της άρνησης διαπραγμάτευσης με καλή πίστη, όσο και ο Χάρτης / ΗΕ με την απειλή που επιλέγεται.

Στο πλαίσιο αυτό, υπό το διεθνές δίκαιο απαγορεύεται η απειλή ή χρήση βίας από ένα κράτος προκειμένου να εμποδίσει ένα άλλο να διεκδικεί την ίδια μη οριοθετημένη περιοχή. Το Διαιτητικό Δικαστήριο εξέτασε μια ανάλογη υπόθεση (Guyana / Suriname, 2007) διεκδικήσεων σε μη οριοθετημένες θαλάσσιες περιοχές, κρίνοντας ότι σε περίπτωση διαφοράς υπάρχει η υποχρέωση της ειρηνικής επίλυσης. Πόσω μάλλον όταν προβλέπεται υποχρέωση οριοθέτησης με συμφωνία και αποφυγή μονομερών ενεργειών. Η ύπαρξη διαφοράς ή η αποτυχία διευθέτησής της δεν επιτρέπει τη χρήση βίας ή την απειλή βίας στα κράτη της διαφοράς μη οριοθετημένης υφαλοκρηπίδας. Επισημαίνεται μάλιστα ότι και η απειλή βίας συνιστά παραβίαση του άρθρου 2 παρ. 4 του Χάρτη / ΗΕ, όπως και η χρήση βίας.

Μετά και τη χθεσινή προτροπή Πομπέο, η Ελλάδα πρέπει να επιμείνει στη στρατηγική της ειρηνικής επίλυσης και στη διευθέτηση της οριοθέτησης υφαλοκρηπίδας / ΑΟΖ.

Ο Πέτρος Λιάκουρας είναι καθηγητής Διεθνούς Δικαίου, διευθυντής του μεταπτυχιακού προγράμματος «Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές», Πανεπιστήμιο Πειραιώς