Να αλλάξει η παγκόσμια οικονομική αρχιτεκτονική

Ενα από τα σημαντικότερα θέματα που χαρακτηρίζει τη σημερινή παγκόσμια οικονομική πραγματικότητα είναι το πρόβλημα της κοινωνικής ανισότητας.

Περίπου 800 εκατομμύρια άνθρωποι υποσιτίζονται και 2 δισεκατομμύρια άνθρωποι είναι χρηματοοικονομικά αποκλεισμένοι (financial excluded) από το επίσημο χρηματοπιστωτικό σύστημα, περιορίζοντάς τους τις δυνατότητες να ξεφύγουν από τη φτώχεια.

Παρά το γεγονός ότι τις τελευταίες δεκαετίες εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι – ιδιαίτερα στην Ασία και στην Αφρική – είδαν σημαντική άνοδο του βιοτικού τους επιπέδου, μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2007/8 και τις παρεμβάσεις των κεντρικών τραπεζών φαίνεται ότι η κοινωνική ανισότητα έχει διευρυνθεί ξανά.

Στη διεύρυνση των κοινωνικών ανισοτήτων έχουν συμβάλει αναμφισβήτητα και η ταχύτητα των τεχνολογικών επιτευγμάτων και η δυσκολία απορρόφησης των γνώσεων αυτών από τους πολίτες. Η τέταρτη βιομηχανική επανάσταση, όπως και όλες οι προηγούμενες, αναμένεται να διευρύνει τις υπάρχουσες κοινωνικές ανισότητες.

Ας δούμε όμως μερικά στοιχεία που αποδεικνύουν τον παραπάνω ισχυρισμό μου:

Σύμφωνα με μια εξαιρετική ομιλία του συγγραφέα Adam Baretta στις 26 Φεβρουαρίου 2020, με τίτλο «The next black swan event», η περιουσία των 20 πλουσιότερων ανθρώπων στον κόσμο έφθανε τα 1,3 τρισ. δολάρια και ισοδυναμούσε με την περιουσία 3.750.000.000 ανθρώπων. Επιπροσθέτως τα τελευταία τριάντα χρόνια το 50% των φτωχότερων πολιτών σε παγκόσμιο επίπεδο έχασε πλούτο αξίας 900 δισ. δολαρίων. Την ίδια περίοδο το 1% των πλουσιότερων είδε τον πλούτο του να αυξάνεται κατά 21 τρισ. δολάρια!

Τα στοιχεία αυτά βρίσκονται σε συμφωνία με τις ετήσιες μελέτες της Credit Swiss.

Η πανδημία διεύρυνε ακόμα περισσότερο τις υφιστάμενες κοινωνικές ανισότητες, αφού ο ιός χτυπάει ιδιαίτερα τους κοινωνικά αδύναμους, τα γκέτο και τις κοινωνικές μειονότητες.

Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη της Παγκόσμιας Τράπεζας (Ιούλιος 2020) η πανδημία το 2020 θα προσθέσει πάνω από 160 εκατομμύρια πολίτες στην κατηγορία της ακραίας φτώχειας.

Οι επιπτώσεις του κορωνοϊού στις φτωχές χώρες του πλανήτη θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν καταστροφικές. Περίπου 73 από τις φτωχότερες χώρες θα αναβάλουν τις πληρωμές των υφιστάμενων δανείων τους προς τους δανειστές τους λόγω της οικονομικής τους αδυναμίας. Την απόφαση αυτή πήραν οι G20 τον Απρίλιο. Δεν ισχύει όμως το ίδιο για τους εργαζόμενους και τις επιχειρήσεις που λειτουργούν στις χώρες αυτές, οι οποίοι θεωρούν ότι χάνουν τα πάντα!

Αντίθετα, την περίοδο της πανδημίας οι ιδιοκτήτες των παγκόσμιων κολοσσών, και ιδιαίτερα της Apple, της Amazon και της Μicrosoft, είδαν τον πλούτο τους να εκτινάσσεται, αφού οι τιμές των μετοχών τους και η χρηματιστηριακή αξία των εταιρειών τους έχουν φτάσει σε ιστορικά υψηλά.

Πιο συγκεκριμένα, στις αρχές του 2020 η χρηματιστηριακή αξία των τριών κολοσσών άθροιζε στα 3,4 τρισ. δολάρια, ενώ σήμερα (19 Αυγούστου) αθροίζει στα 5,3 τρισ.!

Από τα παραπάνω είναι προφανές ότι απαιτούνται σημαντικές αλλαγές στη δομή της παγκόσμιας οικονομικής και χρηματοοικονομικής αρχιτεκτονικής.

Το σύστημα είναι εξαιρετικά ευάλωτο από την υπερχρέωση και δεν είναι σίγουρο ότι θα αντέξει ένα νέο χρηματοπιστωτικό σοκ που ίσως προέλθει από μια αναμενόμενη πτώση των δυτικών χρηματιστηρίων, η πορεία των οποίων δεν συμβαδίζει με τις πορείες των πραγματικών οικονομιών τους.

* Ο Νικόλαος Φίλιππας είναι καθηγητής Χρηματοοικονομικής στο Πανεπιστήμιο του Πειραιά και πρόεδρος και ιδρυτής του Ινστιτούτου Χρηματοοικονομικού Αλφαβητισμού