Τα όρια της γερμανικής διπλωματίας

Αν το ταγκό θέλει δύο, η μεσολάβηση χρειάζεται οπωσδήποτε τρεις. Και για να πετύχει, πρέπει να υπάρχει τουλάχιστον η βούληση των δύο αντιπάλων να τα βουν. Στην ελληνοτουρκική διένεξη η μόνη βούληση που υπάρχει είναι του μεσολαβητή, που προσπαθεί να πείσει τους δύο αντιμαχομένους να καθίσουν στο ίδιο τραπέζι. Μάταια, μέχρι στιγμής. Το βίωσε αυτές τις ημέρες ο γερμανός υπουργός Εξωτερικών Χάικο Μάας, ο οποίος για δεύτερη φορά μέσα σε τέσσερις εβδομάδες επισκέφθηκε την Αθήνα και την Αγκυρα για να διαπιστώσει πως άλλα ακούει από τους Ελληνες και άλλα από τους Τούρκους.

Με τον μεσολαβητικό ρόλο που ανέλαβε στην ελληνοτουρκική διένεξη η Γερμανία ξανοίγεται στα βαθιά νερά όχι μόνο του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου, αλλά και της διεθνούς διπλωματικής αρένας. Οχι οπωσδήποτε από πολιτική επιλογή, αλλά από ανάγκη. Οι ραγδαίες αλλαγές των γεωστρατηγικών ισορροπιών που συντελούνται στην περιφέρεια της Ευρώπης, η απόσυρση των Αμερικανών από την Εγγύς και Μέση Ανατολή και ο απομονωτισμός στον οποίο καταδικάζει τις ΗΠΑ ο Ντόναλντ Τραμπ, η συρρίκνωση μέχρι εξαφανίσεως της Μεγάλης Βρετανίας με το Brexit, αναβαθμίζουν αντικειμενικά τον ρόλο του «οικονομικού γίγαντα αλλά πολιτικού νάνου» στην Ευρώπη, της Γερμανίας.

Η πολιτική αναβάθμιση σημαίνει ευθύνες και πρωτοβουλίες. Και επειδή η Γερμανία σε επίπεδο στρατιωτικής ισχύος θα συνεχίσει να εξαρτάται από τους συμμάχους της στο ΝΑΤΟ και στην ΕΕ, μένει το πολιτικό – διπλωματικό πεδίο για να ενεργοποιηθεί. Το έκανε με τη γαλλογερμανική πρωτοβουλία για την Ουκρανία και την Κριμαία, με πενιχρά αποτελέσματα. Το επιχειρεί με τη «Διαδικασία του Βερολίνου» για τη Λιβύη, με αβέβαιη έκβαση. Επιτυχία είχε η γερμανική μεσολάβηση μόνο στη Συμφωνία των Πρεσπών για το όνομα της Βόρειας Μακεδονίας.

Με τον αέρα εκείνης της επιτυχίας ενεργοποιείται τώρα και στην ελληνοτουρκική διένεξη. Το 1996 ήταν ο τότε αμερικανός πρόεδρος Κλίντον που ανέλαβε τον πυροσβέστη στην κρίση των Ιμίων για να αποτρέψει τη σύρραξη μεταξύ δύο συμμάχων για μια βραχονησίδα με κατσίκες. Ο Κλίντον δεν έλυσε το βασικό πρόβλημα της ελληνοτουρκικής διένεξης: την αμφισβήτηση των θαλάσσιων συνόρων και την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας των δύο χωρών. Αυτά μπήκαν στον πάγο. Και τα βρίσκει μπροστά της τώρα η Ανγκελα Μέρκελ. Επαιξε και αυτή τον τηλεφωνικό πυροσβέστη στα τέλη Ιουλίου, αποτρέποντας – αν πιστέψουμε την «Μπιλντ» – μια πολεμική σύγκρουση Τουρκίας – Ελλάδας.

Αλλά αυτή η κρίση είναι άλλου διαμετρήματος. Ο ορυκτός πλούτος της Ανατολικής Μεσογείου είναι μόνο μία πτυχή της κρίσης, ο Ερντογάν αμφισβητεί τη Συνθήκη της Λωζάννης που υπεγράφη πριν από έναν σχεδόν αιώνα και διεκδικεί διά της βίας ρόλο περιφερειακής υπερδύναμης κόντρα στην Ευρώπη. Και η Γερμανία είναι η μόνη μεγάλη ευρωπαϊκή δύναμη που μπορεί να παρέμβει πολιτικά.

Η τέχνη της μεσολάβησης είναι να μοιράζεις το γλυκό έτσι ώστε και οι δύο αντίπαλοι να έχουν την εντύπωση ότι ο καθένας πήρε για τον εαυτό του το μεγαλύτερο κομμάτι, σύμφωνα με τον ορισμό που είχε δώσει ο δεύτερος μεταπολεμικά γερμανός καγκελάριος, Λούντβιχ Ερχαρντ, και υπενθύμισε το σχόλιο του πρώτου γερμανικού καναλιού ARD για την επίσκεψη του γερμανού υπουργού Εξωτερικών σε Αθήνα και Αγκυρα. Αυτή θα είναι και η μεγάλη δοκιμασία για τη γερμανική διπλωματία και τον επικεφαλής της, Χάικο Μάας.