Αδιέξοδοι ελιγμοί

Τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας δεν ανήκουν σε κανέναν προσωρινό διαχειριστή. Ανήκουν στον ελληνικό λαό, στις μελλοντικές γενιές. Καμιά προσωρινή ανάγκη, καμιά εξωτερική ή εσωτερική πίεση δεν επιτρέπεται να αμφισβητεί τη θεμελιώδη αυτή αρχή. Τα κυριαρχικά δικαιώματα δεν καθορίζονται αυθαίρετα, ούτε σε βάρος άλλων γειτονικών λαών, της Τουρκίας ή όποιου άλλου. Καθορίζονται, ως γνωστόν, από το Διεθνές Δίκαιο, ιδίως από το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, το οποίο εφαρμόζει και σέβεται η συντριπτική πλειονότητα των κρατών της Γης.

Εννοείται πως οι υποχωρήσεις στην πολιτική, στη διεθνή πολιτική ειδικότερα, δεν είναι έξω από την πραγματικότητα. Ωστόσο, έχουν νόημα μόνο όταν υπηρετούν τον συνολικό σκοπό. Πιο συγκεκριμένα, στα ζητήματα των κυριαρχικών δικαιωμάτων οι όποιες υποχωρήσεις πρέπει να είναι πολύ προσεκτικές και οπωσδήποτε να υπηρετούν την κατοχύρωση και διαφύλαξη της κυριαρχίας. Με αυτή την έννοια η πρόσφατη υπογραφή της συμφωνίας Ελλάδας – Αιγύπτου για μερική οριοθέτηση της ΑΟΖ και μάλιστα με τη μειωμένη επήρεια της Κρήτης και την εξαίρεση της Ρόδου βρίσκεται σε λαθεμένη κατεύθυνση. Θα μπορούσε βέβαια να αντιτάξει κανείς ότι με τον τρόπο αυτόν η συμφωνία αυτή μπαίνει σφήνα, δυσκολεύει κατά κάποιον τρόπο την υλοποίηση της παράνομης συμφωνίας Τουρκίας – Λιβύης. Είναι όμως έτσι; Το επιχείρημα αυτό θα μπορούσε – και πάλι με επιφύλαξη – να ευσταθεί αν εντασσόταν πρωτίστως σε μια πολιτική ξεκάθαρης υπεράσπισης της αιγιαλίτιδας ζώνης των 12 ν.μ., άρσης του τουρκικού casus belli. Αλλά ανεξάρτητα και από αυτό, η μειωμένη επήρεια της Κρήτης, που δεν αποτελεί με κανέναν τρόπο ειδική περίπτωση για την οποία θα μπορούσε να δικαιολογηθεί απόκλιση από το Διεθνές Δίκαιο, ανοίγει επικίνδυνους δρόμους.

Ωστόσο, για μια ακόμη φορά η υπεράσπιση των κυριαρχικών δικαιωμάτων επαφίεται στους μεγάλους συμμάχους, ειδικότερα στις ΗΠΑ και στη Γερμανία. Μπορεί βέβαια οι ΗΠΑ να κάλεσαν την Τουρκία να αποσύρει το «Ορούτς Ρέις», αλλά αυτό δεν μπορεί να ξεγελάσει κανέναν. Πρώτον γιατί πρόκειται για μια εξαιρετικά αναιμική αντίδραση των ΗΠΑ. Ας σκεφτούμε πόσο πιο δυναμικά αντέδρασαν σε άλλες περιπτώσεις σε άλλα μέρη του πλανήτη. Δεύτερον, γιατί είναι αφέλεια να θεωρεί κανείς ότι μια δήλωση ανατρέπει μια πολιτική δεκαετιών «ίσων αποστάσεων».

Η Γερμανία πάλι, με τις παρασκηνιακές της παρεμβάσεις και διαπραγματεύσεις, ωθεί προς εξυπηρέτηση των δικών της συμφερόντων. Η γερμανική δήλωση που αναφερόταν σε «διαφιλονικούμενα ζητήματα Δικαίου της Θάλασσας» προσπεράστηκε αθόρυβα. Αντίθετα, εκεί κρύβεται όλη η ουσία, γιατί έτσι πήρε το μέρος της Τουρκίας αναγνωρίζοντας και άλλα ζητήματα πλην της υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ (π.χ. τα 12 ν.μ.;).

Γερμανία και ΗΠΑ επιθυμούν τη συνδιαχείριση των πόρων της περιοχής, προς δικό τους πρωτίστως όφελος, έξω από τους κανόνες του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας. Διαπραγματεύονται επίσης με την Τουρκία, στις πλάτες της Ελλάδας, και άλλες συναφείς εκκρεμότητες στην ευρύτερη περιοχή. Ετσι, η χώρα μας σύρεται επί της ουσίας σε μια διαπραγμάτευση εφ’ όλης της ύλης, δηλαδή επί όλων των διεκδικήσεων της Τουρκίας, ώστε να ισορροπήσει η όλη κατάσταση σε μια κατάσταση συνδιαχείρισης. Θα βγάλουμε άρα έγκαιρα τα συμπεράσματά μας;

Ο Δημήτρης Καλτσώνης είναι καθηγητής Θεωρίας Κράτους και Δικαίου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο