Ο τουρισμός της μισαλλοδοξίας

Οι περισσότερες ελληνικές οικογένειες ήταν εξοικειωμένες με τον λεγόμενο θρησκευτικό τουρισμό, πολύν καιρό πριν ο τελευταίος γίνει της μόδας διεθνώς – παρ’ όλο που αρκετές από αυτές θα θεωρούσαν τη σύζευξη θρησκείας και τουρισμού ανάρμοστη· δεν είναι τυχαίο ότι το αγαπημένο φωτογραφικό ενσταντανέ στα εξώφυλλα των περιοδικών ποικίλης ύλης ανά την υφήλιο ήταν κάποια δίμετρη καλλίγραμμη Σουηδέζα που περνούσε αμέριμνη δίπλα σε μια σκυθρωπή μαυροφορεμένη γιαγιά με το τσεμπέρι.

Στην πραγματικότητα τα ετερώνυμα ήταν λιγότερο ασυμφιλίωτα απ’ όσο στη φευγαλέα οπτική εντύπωση. Η πενία τέχνας κατεργάζεται – και η μακραίωνη ελληνική πενία ήταν ιδιαίτερα ευρηματική (καθώς και ανεκτική). Επιπλέον, μπορεί ο ντόπιος θρησκευτικός τουρισμός να μην ήταν τόσο επαγγελματικά οργανωμένος όσο στο εξωτερικό και να μην συμπεριελάμβανε το ίδιο πλήθος παράλληλων δραστηριοτήτων, αλλά ο τζίρος του δεν ήταν καθόλου ευκαταφρόνητος. Αναρίθμητα προσκυνήματα, κειμήλια και λείψανα ανά την επικράτεια – με αιχμές του δόρατος την Παναγία της Τήνου, τον Οσιο Ιωάννη τον Ρώσο στην Εύβοια, την Πάτμο εν συνόλω κ.ο.κ. – ανέμεναν τον ευσεβή τουρίστα να ανάψει το κεράκι του, να αγοράσει το πλαστικό μπουκαλάκι με το αγίασμα από τον Μόρνο, το τίμιο ξύλο από την Πάρνηθα, όπως και τη χιλιοστή ανατύπωση από τους βίους μαρτύρων της εκκλησίας (σε μια εποχή, ας μην το ξεχνάμε, που και ο απλός έλεγχος ενός εφοριακού, όχι απλώς θα ξένιζε τους προσκυνητές, αλλά θα εθεωρείτο και πράξη ανήκουστης βλασφημίας). Η ελληνική πολιτεία, ωστόσο, σταθερά προσηλωμένη στα γεννητούρια της επόμενης κάλπης, ήταν διαχρονικά αποφασισμένη να κάνει τα στραβά μάτια σε κάτι τέτοιες μαλαγανιές. Από καθαρά δημοσιονομική σκοπιά, δεν αναγνώριζε στις ζημίες του θρησκευτικού τουρισμού παρά μονάχα τις δύο ακατάσχετες αιμορραγίες συναλλάγματος: την Κωνσταντινούπολη και τα Ιεροσόλυμα.

Σε αυτό το ευλαβικό και πολλαπλά κερδοφόρο περιβάλλον, η μισαλλοδοξία – το μίσος για τη δόξα (πίστη/άποψη) του άλλου – δεν έπαιζε σπουδαίο ρόλο. Πώς θα γινόταν να παίζει, εξάλλου; Μισούμε σήμερα τους Πέρσες που αντιμετωπίσαμε στον Μαραθώνα ή τους Σκύθες που είχαν το θράσος να παρενοχλήσουν τον Μέγα Αλέξανδρο; Μπορεί κάποιοι Εβραίοι να είχαν σταυρώσει τον Χριστό μας (Εβραίος κι αυτός, αλλά ας μην το κάνουμε θέμα) ή κάποιοι Ρωμαίοι να είχαν ρίξει στα θηρία τους ομόθρησκούς μας, όμως ο πανδαμάτωρ χρόνος είχε ανακατέψει τόσο την αλήθεια με τον μύθο και είχε επουλώσει τόσο τις ανοιχτές πληγές, ούτως ώστε ήταν πολύ πιο πιθανό να προκληθεί σύρραξη για την έλλειψη σε ταπεράκια με νηστήσιμα παρά βανδαλισμός σε οποιοδήποτε ομοίωμα του Διοκλητιανού. Η μισαλλοδοξία χρειάζεται την ανάμνηση από τη μυρωδιά του αίματος, έστω και με την παρέλευση δύο ή τριών γενεών ενδιάμεσα. Χωρίς την ανάμνηση του αίματος, η μισαλλοδοξία μεταμορφώνεται από ψύχωση σε καπρίτσιο.

Η ανάμνηση ήταν ακόμη ζωντανή την πρώτη μεταπολιτευτική περίοδο,  όταν αναβίωσαν οι «γιορτές μίσους» του εμφυλίου πολέμου. Για την ακρίβεια, δεν είχαν πεθάνει ποτέ: προδικτατορικά άνθησαν σε τόπους προσκυνήματος όπως το Βίτσι, του Μακρυγιάννη ή ο Μελιγαλάς και κατά τη διάρκεια της δικτατορίας μεσουράνησαν. Ηταν οι γιορτές των νικητών, σε καιρούς που στους ηττημένους επιτρεπόταν μονάχα το πένθος. Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής συνειδητοποίησε ότι την αδελφοσφαγή οφείλουν να την πενθούν νικητές και ηττημένοι εξίσου. Απαγόρευσε στους βουλευτές του να παρίστανται στις «γιορτές μίσους»  – μολονότι κάποιοι εξακολούθησαν να δίνουν το «παρών», πεπεισμένοι ότι εκεί τρυγάς τα πιο πολλά ψηφαλάκια. Το κενό του τουρισμού της μισαλλοδοξίας κάλυψε επάξια η κομμουνιστική Αριστερά και στον δικό της απόηχο οργανώνει η Νεολαία του ΣΥΡΙΖΑ το κάμπινγκ στον Γράμμο. Η τραγωδία ως φάρσα.