Η βία της ανάπτυξης

Διακόσιοι δώδεκα άνθρωποι δολοφονήθηκαν σε όλο τον κόσμο το 2019 επειδή αγωνίζονταν για να υπερασπιστούν τη γη τους και το περιβάλλον. Οπως ανακοίνωσε η οργάνωση Global Witness περισσότεροι από τέσσερις άνθρωποι κάθε εβδομάδα δολοφονήθηκαν κάπου στον πλανήτη, επειδή δεν θέλησαν να χάσουν τη γη τους ή επειδή αντιστάθηκαν στην παράνομη υλοτόμηση, ή επειδή προσπάθησαν να υψώσουν το ανάστημά τους απέναντι στις μεγάλες εξορυκτικές βιομηχανίες.

Η είδηση αυτή ήρθε να θυμίσει ότι αρκετές πλευρές αυτού που συνηθίζουμε να ονομάζουμε «ανάπτυξη», σφραγίζονται από μεγάλη βαναυσότητα. Η αιτία βρίσκεται στο γεγονός ότι τόσο η εξορυκτική βιομηχανία όσο και η μεγάλη βιομηχανοποιημένη αγροτοδιατροφική παραγωγή προϋποθέτουν τη διαρκή επέκταση στον χώρο, τη μετατροπή εκτάσεων σε χώρους εξόρυξης ή σε αγροτικές καλλιέργειες. Ομως, αυτό έρχεται διαρκώς σε σύγκρουση με τους ανθρώπους και τις κοινότητες που ζουν εκεί, τη δυνατότητά τους να επιβιώσουν, την κουλτούρα και τον τρόπο ζωής τους. Και τότε η εξουσία του πλούτου γίνεται δολοφονική. Ομως, η βία αυτή της ανάπτυξης δεν ασκείται μόνο σε βάρος των ανθρώπων που χάνουν τη γη τους ή παρακολουθούν την καταστροφή παρθένων δασών τα οποία είχαν προστατέψει για αιώνες. Τόσο η καταστροφή των τροπικών δασών για τη μετατροπή τους σε καλλιεργήσιμες εκτάσεις, όσο και οι εξορυκτικές δραστηριότητες και η αναπαραγωγή της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα, συντελούν στην επικείμενη κλιματική καταστροφή. Είναι μια βαναυσότητα που τελικά μας αφορά όλους.

Η κλιματική αλλαγή και η προστασία του περιβάλλοντος δεν αποτελούν κυρίως τεχνικά ζητήματα. Δεν αφορούν μόνο τα όρια μιας τεχνολογίας και την ανάγκη αυτή να αντικατασταθεί από μια άλλη. Αφορούν ένα πλέγμα κοινωνικών σχέσεων που στο κέντρο έχει την επιδίωξη της μεγιστοποίησης του κέρδους και τη διαρκή οικονομική μεγέθυνση. Αυτό γεννά την περιβαλλοντική καταστροφή αλλά και τη βία έναντι όσων αντιστέκονται. Αυτό θέτει το αίτημα κοινωνικών σχέσεων που να μην εμπεριέχουν βαναυσότητα έναντι τόσο του περιβάλλοντος όσο και των ανθρώπων.