Η οικονομία πέρα από την ανάπτυξη

Η ανακούφιση για την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων στη Σύνοδο Κορυφής της ΕΕ και η εξασφάλιση πόρων τόσο από τον κοινοτικό προϋπολογισμό όσο και από το νέο Ταμείο Ανάκαμψης μπορεί να θεωρηθεί εύλογη. Ομως, δεν σημαίνει και την απάντηση στα πραγματικά ερωτήματα που αφορούν την αναπτυξιακή στρατηγική της χώρας, ιδίως στο φόντο μιας οικονομικής κρίσης που δεν είναι μόνο «εξωγενής» (δηλαδή προκαλούμενη από τα έκτακτα μέτρα για την πανδημία) αλλά και δομική, καθώς αποτυπώνει τις πραγματικές αντιφάσεις του κυρίαρχου οικονομικού μοντέλου.

Εδώ και δεκαετίες κυριάρχησε η λογική ότι το μόνο που απαιτείται ως «οικονομική πολιτική» είναι η απελευθέρωση των αγορών και η μείωση της φορολογίας και του μισθολογικού κόστους. Σύμφωνα με αυτό το σχήμα, μια τέτοια κατεύθυνση θα οδηγούσε σε οικονομική μεγέθυνση από την οποία τελικά θα ωφελούνταν όλοι. Βέβαια, η πραγματικότητα είναι ότι αυτό που ορίστηκε ως ανάπτυξη συνδυάστηκε με την όξυνση των κοινωνικών ανισοτήτων, την υποβάθμιση των συστημάτων υγείας, την αυξημένη επισφάλεια και μια επικείμενη κλιματική καταστροφή. Δεν απέτρεψε το ενδεχόμενο μεγάλων κρίσεων, όπως αυτή του 2008-9, και δεν κατάφερε τη δεκαετία που ακολούθησε να οδηγήσει σε τίποτα παραπάνω από μια σχετικά αναιμική ανάκαμψη.

Η τρέχουσα κρίση δίνει μια ευκαιρία αναστοχασμού ως προς το τι σημαίνει οικονομική πολιτική. Η επιμονή, για άλλη μια φορά, στην απλή επιδίωξη οικονομικής μεγέθυνσης, η δαιμονοποίηση εννοιών όπως η αναδιανομή εισοδήματος, η γενικόλογη επίκληση των «επενδύσεων» χωρίς συζήτηση για το παραγωγικό μοντέλο, την κλαδική διάρθρωση και την περιβαλλοντική πολιτική, όπως και η λογική ότι αρκεί να «πέσει χρήμα» στην αγορά (ή να υπάρξει «απορροφησιμότητα»), απλώς θα οδηγήσουν σε παραλλαγές των ίδιων αδιεξόδων. Αντίθετα, μια συζήτηση για το τι θέλουμε να παράγεται σε αυτή τη χώρα, εντός ποιων κοινωνικών συνθηκών, με ποιο πρότυπο κοινωνικών σχέσεων ως ορίζοντα και σε ποια σχέση με την ανάγκη αποτροπής της κλιματικής καταστροφής είναι παραπάνω από αναγκαία.