Τζαμί

Σε μια δημοσκόπηση που δημοσίευσε η τουρκική φιλοκυβερνητική εφημερίδα «Yeni Safak», πριν από περίπου έναν μήνα, το 73,3% των ερωτηθέντων δήλωνε ότι επιθυμεί η Αγία Σοφία να μετατραπεί σε τζαμί. Η εκτίμηση, λοιπόν, που εκφράζεται στη Δύση – πως η κίνηση του Ερντογάν απευθύνεται βασικά στο εσωτερικό του ακροατήριο – αποδεικνύεται σωστή. Ο «σουλτάνος» υπόσχεται την αναβίωση του οθωμανικού μεγαλείου κι η υπόσχεση ακούγεται ευχάριστα όχι μόνο στα αφτιά της ισλαμικής συντηρητικής του βάσης ή των ακροδεξιών συμμάχων του, αλλά και σε μερικούς επιπλέον. Λογικό. Στην ευρύτερη λεκάνη της Ανατολικής Μεσογείου, όπως και στα Βαλκάνια, αρκετά είναι τα έθνη που ντοπάρονται με εθνικοπατριωτικές κορόνες σαν τις ερντογανικές – πόσω μάλλον με αποφάσεις που κουβαλούν τόσους συμβολισμούς. Αυτό, όμως, δεν αναιρεί το πραγματικό πολιτικό ερώτημα: Μπορεί το 3.272ο τζαμί της Κωνσταντινούπολης να προσφέρει στον τούρκο πρόεδρο τη διέξοδο που αναζητεί από τα οικονομικά προβλήματα και την υγειονομική κρίση στη γειτονική χώρα; Ο ίδιος διάλεξε τη λύση που θα προτιμούσε κάθε ορίτζιναλ λαϊκιστής ηγέτης.

Αποδυνάμωση

Ωστόσο, ήδη το 44% σε μια άλλη μέτρηση – της τουρκικής εταιρείας δημοσκοπήσεων Metropoll – φαίνεται να αντιλαμβάνεται τα αληθινά του κίνητρα, αφού υποστηρίζει ότι η Αγία Σοφία εργαλειοποιήθηκε πολιτικά προκειμένου να ξεχάσουν οι Τούρκοι τη μαζική ανεργία, την υποτίμηση της λίρας και τη συνεπακόλουθη αύξηση των χρεών του ιδιωτικού τομέα, την κατάρρευση του τουρισμού και την πιθανότητα μιας προσφυγής στο ΔΝΤ. Το χειρότερο, βέβαια, για τον Ερντογάν είναι πως ανεβάζοντας τους μουεζίνηδες στους μιναρέδες του μνημείου στερεί από την Τουρκία τον κοσμικό της χαρακτήρα – όπως υπογράμμισε ο Ορχάν Παμούκ. Αρα, της στερεί την οποιαδήποτε αληθινή δύναμη είχε ποτέ σε διεθνές επίπεδο. Αν κάτι τη διαφοροποιούσε από τα υπόλοιπα μουσουλμανικά κράτη ήταν η κοσμικότητά της, η οποία τής επέτρεπε να συνομιλεί με τη Δύση, και ενίοτε να μεσολαβεί μεταξύ της τελευταίας και της Ανατολής. Τώρα ο πρόεδρος που δεσμεύεται να την ξανακάνει «αυτοκρατορία» – προσδοκώντας εσωτερικά οφέλη που η ιστορική εμπειρία έχει δείξει ότι δεν κρατούν για πολύ – την αποδυναμώνει στην παγκόσμια σκακιέρα μετατρέποντας τη σε ένα ακόμα ισλαμικό καθεστώς.