Ενα τζαμί με ελληνικό όνομα

Πριν από τις δημοτικές εκλογές του Μαρτίου 2019 ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν απαντώντας σε αυτούς που ζητούσαν να μετατραπεί η Αγία Σοφία σε τζαμί έλεγε τα εξής:

«Δεν είναι δύσκολο να υπερβούμε τα προβλήματα (για να γίνει η Αγία Σοφία τέμενος) αλλά ποιο θα είναι το κέρδος και ποια η ζημιά; Αυτό θα έχει και τα αρνητικά του. Θα κοστίσει πολύ ο  λογαριασμός. Σε διάφορες χώρες του κόσμου έχουμε χιλιάδες τζαμιά. Αυτοί που λένε αυτά (δηλαδή να αλλάξει το καθεστώς της Αγίας Σοφιάς) έχουν μήπως σκεφτεί τι θα πάθουν αυτά τα τζαμιά;  Μιλούν χωρίς να σκεφτούν. Αυτοί δεν ξέρουν τον κόσμο. Δεν ξέρουν με ποιους συναλλάσσονται. Εγώ ως πολιτικός ηγέτης δεν έχω χάσει τον προσανατολισμό μου για να πέσω σε αυτήν την παγίδα».

Και έχασε τις εκλογές! Πώς θα ερμηνεύσουμε την αλλαγή; Πιέστηκε πολύ; Εχασε τον προσανατολισμό του; Δεν έχει σημασία τι λέει; Ξεχνάει τι έχει πει; Δεν ξέρει τι του γίνεται; Αλλαξε συνειδητά προσανατολισμό; Κάποιος συνδυασμός αυτών;

Μάλλον λογάριασε κέρδη και ζημιές και έκρινε ότι με το τζαμί βγαίνει κερδισμένος ο ίδιος και χαμένη η χώρα. Αρα συμφέρει! Η δημοτικότητά του ελαττώνεται τους τελευταίους μήνες. Με αυτήν την κίνηση ελπίζει ότι θα συσπειρώσει του ψηφοφόρους του. Η απότομη αλλαγή και η υπερβολική βιασύνη του μάλλον έτσι θα πρέπει να ερμηνευτούν.

Υπάρχουν δύο παράγοντες που θα πρέπει να συνεισέφεραν στην απόφαση. Ο πρώτος είναι ότι τελευταία με την πίεση των δύο εθνικιστικών κομμάτων του Μπαχτσελί και της Ακσενερ ή μάλλον με την πολιτική τους παρουσία στην πολιτική σκηνή, το ισλαμικό όραμα της Αγίας Σοφίας σταδιακά μετατράπηκε σε ένα «εθνικό» θέμα. Και όσο μεγαλύτερη η παγκόσμια κατακραυγή τόσο εθνικότερο το θέμα! Πλέον και οι κεμαλιστές δεν εναντιώνονται στην αλλαγή της διαθήκης του Κεμάλ Ατατούρκ.

Και το δεύτερο είναι ότι σε αυτήν την περίπτωση η ευθύνη δεν περιορίζεται στον ηγέτη αλλά σε όλη την τουρκική κοινωνία. Ελάχιστες ήταν οι φωνές που υψώθηκαν κατά της κοινής βούλησης. Υπήρξε μια πίεση, ή μπορεί καλύτερα, μια θρησκευτική/εθνικιστική προσδοκία από κάτω. Η όλη πορεία χαρακτηρίζει και την κοινωνία, όχι μόνο τον ηγέτη.

Ο Ορχάν Παμούκ δήλωσε ότι «με αυτήν την κίνηση η Τουρκία διεμήνυσε σε όλον τον κόσμο ότι δεν είναι πλέον μια κοσμική χώρα». Δεν ήταν και πριν, αλλά τώρα το δηλώνει με μια αποφασιστική κίνηση. Υπάρχει μια μειονότητα στην Τουρκία που δεν συμμερίζεται τις εθνικές και θρησκευτικές «ευαισθησίες» της πλειονότητας. Αυτού του είδους οι μειονότητες, ανήμπορες, βιώνουν πάντα μια κρυφή κατάθλιψη.

Ο Ηρακλής Μήλλας είναι διδάκτωρ Πολιτικής Επιστήμης