Το όπλο {LF}της στρατηγικής διαφθοράς

H διαφθορά δεν είναι κάτι καινούργιο. Κάποιοι λένε πως είναι το δεύτερο αρχαιότερο επάγγελμα στον κόσμο. Οι ισχυροί και όσοι έχουν πρόσβαση σε αυτούς χρησιμοποιούν μίζες, δωροδοκίες και άλλες παρόμοιες πρακτικές για να αποκομίσουν προνόμια. Τέτοιου είδους διαφθορά πάντα αποτελεί απειλή για τα κράτη δικαίου και παρεμποδίζει την προστασία των βασικών πολιτικών και οικονομικών δικαιωμάτων.

Το καινούργιο όμως είναι η μετεξέλιξη της διαφθοράς σε εργαλείο εθνικής στρατηγικής. Τα τελευταία χρόνια, αρκετές χώρες – ιδιαίτερα η Κίνα και η Ρωσία, αλλά και οι ΗΠΑ υπό τον Ντόναλντ Τραμπ – έχουν βρει τρόπους να «αναβαθμίσουν» τη διαφθορά που προηγουμένως ήταν απλώς μέρος του πολιτικού τους συστήματος, μετατρέποντάς την σε στρατηγικό όπλο στην παγκόσμια σκηνή. Προφανώς, χώρες το έχουν κάνει αυτό παλαιότερα, όμως ποτέ στην κλίμακα που παρατηρούμε σήμερα.

Το αποτέλεσμα επηρεάζει τη διεθνή πολιτική. Οι αντιπαλότητες μεταξύ κρατών αφορούσαν κυρίως ιδεολογικές διαφορές, σφαίρες επιρροής και εθνικά συμφέροντα – οι δωροδοκίες, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, ήταν συνήθως άλλη μια τακτική μεταξύ πολλών. Πλέον, όμως, διαπιστώνει ο Φίλιπ Ζέλικοφ, καθηγητής Ιστορίας και Διακυβέρνησης στο πανεπιστήμιο της Αριζόνα που έχει εργαστεί ως διπλωμάτης για πέντε προέδρους των ΗΠΑ, έχουν γίνει βασικά εργαλεία εθνικής στρατηγικής, με στόχο να επιτευχθούν συγκεκριμένα πολιτικά αποτελέσματα και να υπάρξει επιρροή στο ευρύτερο πολιτικό περιβάλλον των χωρών οι οποίες βρίσκονται στο στόχαστρο.

Η διαφθορά που μετατρέπεται σε όπλο μπορεί να θεωρηθεί και ασύμμετρη απειλή. Παρότι οποιαδήποτε κυβέρνηση μπορεί να προσλάβει μυστικούς πράκτορες ή να δωροδοκήσει αξιωματούχους σε άλλες χώρες, η σχετική διαφάνεια και ελευθερία των δημοκρατικών χωρών τις κάνει ιδιαίτερα ευάλωτες σε αυτού του είδους τις καταστάσεις, ιδιαίτερα όταν χώρες με αυταρχικά καθεστώτα εντοπίσουν τις αδυναμίες τους, παρατηρεί ο Ερικ Εντελμαν, πρώην υφυπουργός Αμυνας των ΗΠΑ και πρώην πρέσβης στην Τουρκία. Η μετατροπή της διαφθοράς σε όπλο, αποτελεί σημαντικό κομμάτι της γεωστρατηγικής.

Ισως η πιο γνωστή περίπτωση στρατηγικής διαφθοράς τα τελευταία χρόνια είναι η υπόθεση της Ουκρανίας που οδήγησε στην παραπομπή του προέδρου Τραμπ. Το καλοκαίρι του 2019, ο αμερικανός πρόεδρος έθεσε ως όρο για τις μελλοντικές σχέσεις της κυβέρνησής του με την Ουκρανία, να υποκύψει το Κίεβο στις πιέσεις του για να ξεκινήσει έρευνα εις βάρος του πολιτικού του αντιπάλου Τζο Μπάιντεν. Ομως από τις αρχές του 2018, δύο ουκρανο-αμερικανοί πολίτες μαζί με τον δικηγόρο τους Ρούντι Τζουλιάνι (προσωπικό δικηγόρο του προέδρου Τραμπ) είχαν ξεκινήσει εκστρατεία σπίλωσης της πρέσβειρας των ΗΠΑ στην Ουκρανία Μαρί Γιοβάνοβιτς αναδεικνύοντας τις σχέσεις της με τον Μπάιντεν. Πίσω από αυτούς βρίσκονταν πλούσιοι επιχειρηματίες που ήθελαν να κλείσουν προνομιούχες συμφωνίες φυσικού αερίου με τις ΗΠΑ και συγκεκριμένα ο Ντμίτρο Φιρτάς, ουκρανός μεγιστάνας που είχε αναλάβει το εμπόριο αερίου Τουρκμενιστάν – Ουκρανία – Ρωσία με τις ευλογίες του Κρεμλίνου. «Το σκάνδαλο της Ουκρανίας», γράφει στο βιβλίο της «Οι άνθρωποι του Πούτιν» η δημοσιογράφος Κάθριν Μπέλτον «εκθέτει την ευαλωτότητα του αμερικανικού πολιτικού συστήματος και το πώς έχει διαβρωθεί εκ των έσω».

Στο παιχνίδι της στρατηγικής διαφθοράς έχει εισέλθει και η Κίνα. Ας θυμηθούμε την περίπτωση του κινεζικού ενεργειακού ομίλου CEFC China Energy – οι ακριβείς δραστηριότητες του οποίου παραμένουν μυστηριώδεις. Ο επικεφαλής της Γε Τζιανμίνγκ είχε κάνει συμφωνίες με πολλές χώρες ανά τον κόσμο, μεταξύ των οποίων και η Τσεχία. Το 2018, ειδικός στην Πράγα που παρακολουθούσε τις προσπάθειες του Γε είπε στους New York Times ότι «είναι ξεκάθαρο εδώ και καιρό πως δεν πρόκειται για μια απλή κινεζική εταιρεία, αλλά ότι έχει στενούς δεσμούς με τις μυστικές υπηρεσίες της χώρας της». Η εταιρεία συμμετέχει, σύμφωνα με το Foreign Affairs, στο στρατηγικό σχέδιο του Πεκίνου Belt and Road Initiative, ένα φιλόδοξο σχέδιο υποδομών με στόχο να συνδέσει την Κίνα με την Αφρική και την Ευρώπη δια ξηράς και θαλάσσης.

Τον Νοέμβριο του 2017, το στέλεχος της εταιρείας Πατρικ Χο συνελήφθη στις ΗΠΑ. Οπως έγινε γνωστό το 2014 είχε προσφέρει στον πρόεδρο του Τσαντ, Ιντρίς Ντέπι, 2 εκατομμύρια δολάρια, κρυμμένα μέσα σε κουτιά δώρων. Δύο χρόνια αργότερα, κανόνισε μίζα ύψους 500.000 δολαρίων για τον πρόεδρο της Ουγκάντα Γιοβέρι Μουσεβένι. Και στις δύο περιπτώσεις, στόχος ήταν να ανοίξουν οι αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου των χωρών τους στις κινεζικές εταιρείες.

H Toυρκία είναι άλλη μια χώρα που έχει δοκιμάσει αυτή την «τεχνική». Πέρσι, οι αμερικανοί εισαγγελείς κατηγόρησαν τη δεύτερη μεγαλύτερη κρατική τράπεζα της χώρας, τη Halkbank, ότι οργάνωσε τεράστιο σχέδιο για να παρακάμψει τις διεθνείς κυρώσεις προς το Ιράν, στέλνοντας χρυσό στην Τεχεράνη με αντάλλαγμα πετρέλαιο και αέριο. Ομως η Αγκυρα είχε άλλο στόχο. Το 2016, ο Ρεζά Ζαράμπ, ο ιρανο-τούρκος επιχειρηματίας που συμμετείχε στο σχέδιο, συνελήφθη στις ΗΠΑ. Αμέσως ο Τζουλιάνι και ένας πρώην υπουργός Δικαιοσύνης επί προεδρίας Μπους, ο Μάικλ Μουκασέφ ανέλαβαν την υπεράσπισή του – έφθασαν μέχρι τον Τραμπ με την υπόσχεση να ανταλλαχθεί ο Ζαράμπ με τον ευαγγελικό πάστορα Μπράνσον που κρατείτο στην Αγκυρα. Κάτι που τελικά δεν έγινε επειδή παρενέβησαν υπουργοί. Εκτοτε τούρκοι αξιωματούχοι και ο πρόεδρος Ερντογάν πιέζουν διαρκώς τον Τραμπ να μην επιβληθουν στην τράπεζα πρόστιμα δισεκατομμυρίων. Σε αυτό βοηθά και ο γαμπρός του Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ που διατηρεί στενή σχέση με τον γαμπρό του Ερντογάν.