Η αγωγή προς τον Αλλο

Στη συζήτηση περί κοινωνικής ετοιμότητας της Ελλάδας σε θέματα αποδοχής της διαφορετικότητας πρέπει να διευκρινιστεί αρχικά το ζήτημα της ίδιας της κοινωνίας – δηλαδή της εγχώριας σύγχρονης συνύπαρξης ανθρώπινων σωμάτων σε ενεργά σύνολα που αλληλεπιδρούν και αυτοδιαμορφώνονται ατέρμονα.

Κάθε εαυτός παράγεται – και άρα κατασκευάζει τις αντιλήψεις, τις δοξασίες και τις συμπεριφορές του – σε ένα διαρκές γίγνεσθαι ως μια πολλαπλότητα αισθητηριακών «συναντήσεων» με άλλες υποκειμενικότητες. Αυτές οι «συναντήσεις» μορφοποιούνται ως αποτελέσματα αγωγής. Με άλλα λόγια, καθοδηγούνται από ένα παράλληλο σύνολο παραγοντικών εξουσιών που κινούνται βιοπολιτικά προς διάφορες κατευθύνσεις μέσα σε θεσμικές ροές όπως αυτές της πολιτείας, της εκπαίδευσης, της επικοινωνίας, της θρησκείας, της οικονομίας, της οικογένειας, της συγγένειας και της φροντίδας. Ο κάθε θεσμός ορίζει το πεδίο της κανονιστικής αγωγής του με αντίβαρο τα «μη κανονικά» σώματα – τουτέστιν τα μη «ανδρικά», «λευκά», «ετερόφυλα» ή/και «αρτιμελή» – αυτά που μάθαμε να «συναντάμε» ως τον Αλλο. Για παράδειγμα, η Εκκλησία συχνά προωθεί ακραία φοβικές πολώσεις και κηρύγματα μίσους που μόνο την ψυχή δεν «σώζουν», το κράτος κατά κύριο λόγο αδιαφορεί νομοθετικά και πολλές φορές ασκεί αδιανόητα πολεμική βία μέσω των λεγόμενων «μηχανισμών καταστολής», ενώ άλλοτε τα μίντια εκπέμπουν σεξιστικές, ρατσιστικές, τρανσφοβικές και ομοφοβικές φαντασιώσεις. Από την άλλη, οι πιο απτοί θεσμοί όπως η εκπαίδευση και ιδίως η οικογένεια – συγγενική ή/και φιλική – έχουν αναπτύξει ένα πολύπλοκο σύστημα αγωγής που αναμειγνύει εξωγενή και εγγενή στοιχεία σε μοναδικές κατά περίπτωση αναλογίες, οι οποίες ενίοτε δημιουργούν μικρόκοσμους αποδοχής. Επιπλέον, εν μέσω ανθρωπιστικών διεκδικήσεων, αλλά και κερδοσκοπικών νεοφιλελεύθερων τάσεων, τα «μη κανονικά» σώματα δεν παράγονται πάντα στο ίδιο μήκος κύματος. Χαρακτηριστικά παραδείγματα εδώ αποτελούν το φαινόμενο του pink-washing και η ομοκανονικότητα που αναπαράγουν στερεοτυπικά και προβληματικά πρότυπα αρρενωπότητας – τη στιγμή που trans ή/και non-binary άτομα βιώνουν στις μέρες μας θανατηφόρες παραβιάσεις των δικαιωμάτων τους στη ζωή.

Τα αιτήματα της ελληνικής ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας δεν είναι προαιρετικά, είναι απαραίτητη προϋπόθεση για ένα πιο ανθρώπινο μέλλον. Η ελληνική κοινωνία ούτε είναι ούτε δεν είναι έτοιμη για την αποδοχή του Αλλου και αυτό γιατί η ετοιμότητα δεν μπορεί να αποτελεί κριτήριο για την ανθρωπιστική αλλαγή. Στην πραγματικότητα, ο Αλλος είναι αναπόσπαστο κομμάτι του εαυτού. Ο Αλλος είναι το «εμείς» του «εγώ», αφού το «εγώ» είναι η συνάθροιση των εμπειριών, των συμπεριφορών και των «συναντήσεών» μου με τους άλλους. Κάπως έτσι ο εαυτός δομείται ως πολλαπλότητα που ξεπερνά κάθε διπολική δοξασία της υφής «κανονικό – μη κανονικό» και άγεται από μια βιωματική συνύπαρξη. Το ερώτημα επομένως δεν είναι εάν η ελληνική κοινωνία είναι έτοιμη για την αποδοχή του Αλλου, αλλά για την αποδοχή του εαυτού της.