Αναζητώντας τους εχθρούς της οικονομίας

Η εκλογή στην πρωθυπουργία του Κυριάκου Μητσοτάκη τον περασμένο Ιούλιο συνοδεύτηκε από μεγάλες προσδοκίες για την εκτόξευση της ελληνικής οικονομίας, ύστερα από μία δεκαετία βίαιης υποχώρησης. Το προφίλ του νέου Πρωθυπουργού τροφοδότησε, εν πολλοίς, τις ελπίδες για το επερχόμενο success story: ο κ. Μητσοτάκης ήταν ένας κοσμοπολίτης τεχνοκράτης, γνώστης της αγοράς και με έξωθεν καλή μαρτυρία που ο προκάτοχός του δεν κατάφερε ποτέ να αποκτήσει. Η πολιτική όμως είναι απρόβλεπτη. Δώδεκα μήνες αργότερα το άστρο του κ. Μητσοτάκη έλαμψε σε τομείς που κανείς δεν φανταζόταν. Η ανάσχεση της τουρκικής επιθετικότητας στο Μεταναστευτικό και η μέχρι τώρα επιτυχής αντιμετώπιση του Covid-19 τόνωσαν το ηγετικό προφίλ του Πρωθυπουργού και ενίσχυσαν ραγδαία τη δημοτικότητά του. Με την οικονομία όμως;

Η αλήθεια είναι ότι, από την περίοδο ακόμα που βρισκόταν στην αντιπολίτευση, το οικονομικό πρόγραμμα της Νέας Δημοκρατίας δεν παρείχε έναν αρκετά λεπτομερή μπούσουλα για την ανάταξη της ελληνικής οικονομίας. Ηταν ένα μάλλον «τεμπέλικο» σχέδιο, το μεγαλύτερο μέρος του οποίου περιστράφηκε γύρω από προφανείς διαπιστώσεις που είχαν παντού και μόνο «νικητές»: μειώσεις φόρων, τόνωση της ζήτησης, ανάκαμψη της μεσαίας τάξης, προσέλκυση επενδύσεων και χαμηλότερα πλεονάσματα. Η απομάκρυνση του ΣΥΡΙΖΑ από την εξουσία θεωρήθηκε ότι θα λειτουργούσε αυτόματα σαν ελατήριο για τη βελτίωση του οικονομικού κλίματος και την προσέλκυση ξένων επενδυτών. Η τοποθέτηση ενός λαλίστατου και υπερδραστήριου υπουργού Aνάπτυξης για να «ξεμπλοκάρει» λιμνάζουσες επενδύσεις θεωρήθηκε κλειδί για την επιτυχία του κυβερνητικού προγράμματος.

Η πραγματικότητα όμως ήταν πιο περίπλοκη και επιβεβαιώθηκε ακόμα μία φορά πως η οικονομία δεν είναι μόνο «κλίμα». Ηδη από το τέταρτο τρίμηνο του 2019 οι επιδόσεις της ελληνικής οικονομίας ήταν κατώτερες των αναμενόμενων (αύξηση ΑΕΠ 1%), ενώ το πρώτο τρίμηνο του 2020 κατέγραψε ύφεση -0,9% (η καραντίνα επιβλήθηκε 28 Φεβρουαρίου). Είναι σαφές ότι η παγκόσμια οικονομία δεν θα ανακάμψει από τον Covid-19 γρήγορα και ορισμένοι κλάδοι όπως οι μεταφορές και o τουρισμός θα υποστούν ζημιές σε βάθος δεκαετίας. Δεν είναι επίσης γνωστό πότε και από ποιους θα αποπληρωθούν οι δαπάνες για την ενίσχυση της παγκόσμιας οικονομίας εν μέσω πανδημίας. Θα οδηγήσουν άραγε σε νέο κύμα λιτότητας όπως συνέβη με τη χρηματοοικονομική κρίση του 2009; Οι παράγοντες αυτοί έχουν προφανείς επιπτώσεις για την ελληνική οικονομία που τα τελευταία χρόνια έχει μετασχηματιστεί ραγδαία σε μία «εξαρτημένη οικονομία της αγοράς», μία οικονομία, δηλαδή, με χαμηλή εσωτερική ζήτηση και μεγάλη εξάρτηση από ξένες επενδύσεις για την τόνωση του οικονομικού κλίματος.

Μέσα σε αυτή τη ζοφερή συγκυρία η κυβέρνηση καλείται να ξεδιπλώσει ένα ολοκληρωμένο σχέδιο οικονομικής ανασυγκρότησης, που θα ενσωματώσει στον σχεδιασμό του και τη δημιουργία του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, όπως και όταν αυτός οριστικοποιηθεί. Είναι μεγάλη επιτυχία του Πρωθυπουργού ότι για το εγχείρημα αυτό κατάφερε να στρατολογήσει τον Νομπελίστα καθηγητή Χριστόφορο Πισσαρίδη και μία ομάδα πραγματικά σπουδαίων οικονομολόγων και παραγόντων της αγοράς. Το πρόβλημα βέβαια είναι ότι η επιτροπή θα γνωμοδοτήσει το νωρίτερο μέχρι τον Σεπτέμβριο, γεγονός που συνεπάγεται πως οι όποιες μεταρρυθμίσεις θα πραγματοποιηθούν στα μέσα της κυβερνητικής θητείας, όντας αβέβαιο αν θα αποδώσουν μέχρι το τέλος του εκλογικού κύκλου. Το νομοσχέδιο για το επιτελικό κράτος ήταν έτοιμο μέσα σε 30 ημέρες από την ορκωμοσία της κυβέρνησης. Για το εθνικό σχέδιο ανασυγκρότησης της οικονομίας θα χρειαστεί να περιμένουμε δύο χρόνια.

Οπως και να έχει οι τεχνοκρατικές λύσεις που θα προτείνει η επιτροπή δεν αποτελούν από μόνες τους εγγύηση επιτυχίας. Η πολιτική διαχείριση των μεταρρυθμίσεων είναι αυτή θα κρίνει το παιχνίδι. Στο πλαίσιο αυτό ο Πρωθυπουργός θα πρέπει να διαλέξει προσεκτικά τους «εχθρούς» και τους «συμμάχους» του. Η βίαιη προσαρμογή της τελευταίας δεκαετίας μπορεί να επανάφερε ισορροπία στα δημόσια οικονομικά, αλλά δεν έκανε το οικονομικό μοντέλο της Ελλάδας βιώσιμο. Η μετάβαση προς μία λειτουργικότερη οικονομία ήταν και παραμένει το μεγάλο στοίχημα της κυβέρνησης. Ποιοι είναι όμως οι «εχθροί» της οικονομίας μας σήμερα; Η απάντηση στο ερώτημα αυτό δεν είναι καθόλου προφανής. Αυτή καλείται να μας εξηγήσει ο Πρωθυπουργός. Για να μας κάνει μέτοχους της αλλαγής, όχι αρνητές της.

Ο Δημήτρης Παπαδημητρίου είναι καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ.