Οι διχαστικές μεζούρες της ηθικής

Λίγες πολιτικές φράσεις έχουν συζητηθεί τόσο όσο το περιβόητο «ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό». Και δικαίως, αφού η απάντηση βρίσκεται στην πολιτική που διαμορφώνει τις κοινωνίες και τις ισορροπίες δυνάμεων και συνδιαμορφώνει, τελικά, τους νόμους. Είναι νομοτελειακό άρα όσο αλλάζουν οι συνθήκες, η συζήτηση για τα όρια του νόμιμου και του ήθικου να υπάρχει πάντα σε μια κανονική, έστω και προβληματική, δημοκρατία, όπου οι άνθρωποι θα απολαμβάνουν την ελευθερία ακόμη και μιας παρεκτροπής. Είναι προκλητική ίσως αλλά χρήσιμη η παραδοχή της «απόλαυσης», αφού αυτές τις μέρες όρια νόμου κι ηθικής πάνε πακέτο με μια άλλη πολυσυζητημένη επίκληση, του ηθικού πλεονέκτηματος της Αριστεράς. Κι εκεί τα πράγματα μπλέκονται γλυκά, για όσους τους συμφέρει να τα μπλέκουν. Είτε με αφορμές μικρότερες, όπως οι επενδύσεις του ευρωβουλευτή σε διαμερίσματα, είτε πολύ σοβαρότερες, όπως οι συζητήσεις υπουργών και συζύγων τους με αστυνομικούς για τη σύλληψη δημοσιογράφων ή υπουργών με επιχειρηματίες, για τις εκκρεμείς δικαστικές περιπέτειές τους.

Καταρχάς το τι είναι νόμιμο και τι όχι, στις δημοκρατίες έχουμε συμφωνήσει ότι το κρίνει η δικαιοσύνη, που δεν συνυπολογίζει τα ηθικά πλεονεκτήματα που φαντάζεται ο καθένας μας εκεί έξω ότι του κληροδότησε δικαιωματικά η ιστορία. Γι’ αυτό και οι υποθέσεις που πρέπει να κριθούν από αυτήν καλό είναι να μη χρονίζουν, για να μην πληγώνεται συνεχώς η εμπιστοσύνη του πολίτη σε αυτή. Οσο για τις περιπτώσεις του «νόμιμου ανήθικου» (ας το πούμε έτσι, χάριν συνεννόησης), αυτές ανήκουν στο πεδίο της πολιτικής και της λαϊκής κρίσης. Κι εκεί τα επιχειρήματα υπέρ της Αριστεράς οφείλουν και μπορούν να είναι πολιτικά, αυστηρά πολιτικά. Δεν της λείπουν άλλωστε.

Αυτό που λείπει πια είναι το επιχείρημα της «αγνότητας» και της απόστασης από την εξουσία, που επέτρεπε σε κάποιους να βγάζουν τις διχαστικές μεζούρες τους της ηθικής, που θυμίζουν πια περισσότερο θεολογικές εμμονές παρά σύγχρονο προοδευτικό πολιτικό λόγο. Εξάλλου, όσο πιο πολύ φωνάζεις πόσο ηθικός είσαι, τόσο πιο ακριβά θα το χρεωθείς στο πρώτο στραβοπάτημα. Για να το πούμε δηλαδή και πιο απλά: real estate και «realpolitik» και μηχανιστική ηθικολογία μαζί δεν πάνε, πώς να το κάνουμε τώρα;