Περί του νομοσχεδίου για την παιδεία (4)

Ίσως δεν έχω ολοκληρωμένη εικόνα για τη συζήτηση περί της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης, αλλά μου φαίνεται ότι έχει περιοριστεί σε ζητήματα που αφορούν τους καθηγητές, όχι τους μαθητές. Για παράδειγμα, γίνεται πολύς λόγος για την αξιολόγηση των καθηγητών, στην οποία αντιστέκονται οι συνδικαλιστές, και για την παρακολούθηση του μαθήματος από απόσταση στην οποία επίσης αντιστέκονται, κάνοντας την οκνηρή αναφορά στον Μεγάλο Αδελφό. Η ημιμάθεια και η κοινοτοπία της σκέψης, αν και αφορά εν πολλοίς ολόκληρη την κοινωνία, είναι πιο ανησυχητική στον χώρο της παιδείας. Στο μεταξύ, στελέχη της αριστεράς αποδεικνύουν ξανά και ξανά ότι αν κάτι άλλαξε στην ελληνική αριστερά από την αρχή του 20ού αιώνα είναι η οπτική της για την παιδεία: κάποτε οι αριστεροί ενθάρρυναν τη μάθηση και την ευπρέπεια· σήμερα ενθαρρύνουν την αμάθεια και την παραβατικότητα· εξυμνούν τον σκράπα. Με την παλιά, επικολυρική και πομπώδη γλώσσα που μόνο οι ίδιοι καταλαβαίνουν.

Προχωρώ στο νομοσχέδιο. Είναι, νομίζω, απαραίτητο να εξασφαλίσουμε τάξεις με όχι πάνω από είκοσι μαθητές, χωρίς εξαίρεση, σε ολόκληρη την Ελλάδα. Ο ορίζοντας, το επαναλαμβάνω, πρέπει να είναι η ισότητα «ακόμα και στο τελευταίο χωριό», όπως συνηθίζουμε να λέμε υπονοώντας ότι υπάρχει «τελευταίο χωριό». Δεν ξέρω πώς θα εφαρμόσουμε την κατάλληλη στρατηγική προϋπολογισμού (μια ιδέα θα ήταν η φορολογία για την παιδεία, όχι για την εκκλησία), νομίζω όμως ότι χρειάζονται προσλήψεις εκπαιδευτικών και μισθολογικές αυξήσεις που να συνοδεύονται από αυξήσεις καθηκόντων όπως εκείνα που ανέφερα τις προηγούμενες εβδομάδες -κυρίως, ώρες επιμόρφωσης στο πεδίο του καθενός, στην τεχνολογία, στην παιδαγωγική και στη διδακτική.

Στις ΗΠΑ, ο μαθητής μπορεί να επιλέξει μεταξύ πολλών μαθημάτων ήδη από το γυμνάσιο, μια πολιτική λογική και ταυτοχρόνως λανθασμένη: μέσω της επιλογής, ο μαθητής (και ο γονέας που τον καθοδηγεί) τείνει να αποφεύγει οτιδήποτε τού φαίνεται ξένο ή δύσκολο· από την άλλη πλευρά, τα παιδιά δεν πρέπει να ταλαιπωρούνται με μαθήματα στα οποία δεν έχουν την παραμικρή έφεση. Δεν είμαστε όλοι όμοιοι. Εξάλλου, στα λεγόμενα δευτερεύοντα μαθήματα, μερικές φορές οι ίδιοι οι καθηγητές δεν παίρνουν σοβαρά αυτό που κάνουν -μουσική, θέατρο, εικαστικά- επιτρέποντας ατμόσφαιρα διαλείμματος. Σίγουρα, το βάρος πρέπει να δίνεται στη γλώσσα, στα θετικά μαθήματα που οργανώνουν τη σκέψη, καθώς και στη γενική κουλτούρα· ωστόσο, η αντίληψη περί «δεύτερων» μαθημάτων είναι αντιπαραγωγική. Κατά τη γνώμη μου, το μοναδικό «δεύτερο» μάθημα είναι τα θρησκευτικά: η ιστορία των θρησκειών θα μπορούσε να συνοψίζεται στο εσωτερικό του μαθήματος της ιστορίας. Αν οι οικογένειες θέλουν να αναθρέψουν χριστιανούς ή οτιδήποτε άλλο, είναι ελεύθερες να το κάνουν: το σχολείο πρέπει να διδάσκει πώς να σεβόμαστε τον νόμο· όχι πώς να ακολουθούμε τις επιταγές της Εκκλησίας. Ο προσηλυτισμός στον Ιησού, στον Αλλάχ ή στην Ιπτάμενη Τσαγιέρα δεν είναι μέρος της αποστολής του.

Ως προς την εκμάθηση των ξένων γλωσσών που ακούσαμε ότι ίσως αρχίσει από το νηπιαγωγείο (φοβάμαι ότι για πολλά παιδάκια η προσπάθεια θα πέσει στο κενό), οι Έλληνες γονείς πληρώνουν μεγάλα ποσά σε ιδιώτες. Πράγματι, η τελειοποίηση μιας ξένης γλώσσας δεν μπορεί να επιτευχθεί στο σχολείο, αλλά στην Ελλάδα το παρακάνουμε: σε πολλά σχολεία το μάθημα των αγγλικών δεν ανταποκρίνεται στις σύγχρονες ανάγκες· όσο για τις υπόλοιπες γλώσσες η κατάσταση είναι ακόμα χειρότερη. Και πάλι φαίνεται απαραίτητη η επιμόρφωση των καθηγητών ξένης γλώσσας. Εχω δει, ως φοιτήτρια στο Γαλλικό Τμήμα του ΕΚΠΑ, το επίπεδο των γαλλικών των φοιτητών: ζε βουζ εμ ζε βουζ αντόρ κέσκε βου βουλέζ ανκόρ. Εξαιρέσεις υπάρχουν, εξυπακούεται. Παραλλήλως, πλήθος αποφοίτων από τις ξενόγλωσσες φιλοσοφικές σχολές αναζητούν εργασία στα σχολεία: αλλά, ποιος ενδιαφέρεται σήμερα να μάθει γαλλικά; Τα κινεζικά και τα ρωσικά έχουν κερδίσει κύρος, εμείς όμως αποτυγχάνουμε να συνδεθούμε με το παρόν και να συνδέσουμε τα ΑΕΙ με τις υπόλοιπες βαθμίδες της εκπαίδευσης. Εν πάση περιπτώσει ο αριθμός των φροντιστηρίων ξένων γλωσσών είναι υπερβολικός και στον τομέα των ξένων γλωσσών καταδεικνύοντας τα κενά της δημόσιας παιδείας. Οι καθηγητές των φροντιστηρίων που διαθέτουν τα απαραίτητα προσόντα θα έπρεπε να εργαστούν στα σχολεία, εφόσον το επιθυμούν.

Πριν από λίγο καιρό επισκέφτηκα μια πανεπιστημιακή σχολή. Μπαίνοντας στην αίθουσα αναγνώρισα το περιβάλλον των φοιτητικών μου χρόνων που βεβαίως είχα δει πολλές φορές από τότε: σκουπίδια στο δάπεδο, σχισμένες αφίσες, συνθήματα στους τοίχους. Όταν άρχισα να μαζεύω τα σκουπίδια και να τα ρίχνω σ’ έναν ξεχειλισμένο κάδο, δεν με βοήθησε κανείς: οι φοιτητές με κοιτούσαν σαν να σκάρωνα κάτι απρεπές. Στη δε συζήτηση που ακολούθησε ο αρχισυνδικαλιστής διαμαρτυρήθηκε σε υψηλούς τόνους για τη «μείωση των κονδυλίων» -πράγμα που δεν είναι καν αλήθεια. Θέλω να πω: φτάνουμε στην τριτοβάθμια χωρίς να μάθουμε βασικούς κανόνες πολιτικής αγωγής και γενικής αγωγής -ότι, για παράδειγμα, όταν περιμένουμε έναν καλεσμένο, τουλάχιστον τότε, φροντίζουμε το σπίτι μας να είναι καθαρό. Σε άλλες χώρες, οι μαθητές είναι υπεύθυνοι για τον χώρο τους, δεν τους υπηρετεί κανείς: συχνά, βάφουν τη σχολική αίθουσα ή κάνουν επισκευές. Η ελληνική συμπεριφορά οφείλεται στην Ελληνίδα μάνα -ας μην πούμε περισσότερα· θα πικραθούμε και θα αντιδράσει ο σύλλογος Μητέρων («Δεν έχεις παιδιά! Σκάσε!»)

Ένα ακόμα πρόβλημα είναι η ένταξη των παιδιών όλων των κοινοτήτων στο σχολείο ανεξαρτήτως του τρόπου ζωής των οικογενειών τους. Λόγου χάρη, χρειάζεται σκληρή προσπάθεια για να επιβληθεί η φοίτηση των παιδιών των Ρομά μαζί με παράλληλη στήριξή τους προκειμένου να μην υφίστανται διακρίσεις. Τα σχετικά ευρωπαϊκά προγράμματα δεν έχουν επιτύχει πουθενά. Άρα, κάπου κάνουμε λάθος. Όταν τα γεγονότα μάς ξεπερνούν παριστάνουμε πως δεν είμαστε εμείς που τα πυροδοτήσαμε: κι όμως φταίμε για τις τρομερές επιπτώσεις της έλλειψης παιδείας στην κοινωνία. Σε περιπτώσεις όπως η παιδεία, το αντίθετο του αργά δεν είναι το ποτέ· είναι το πολύ αργά.