Η δύσκολη ώρα

Δεν πρόκειται για μη αναμενόμενη εξέλιξη. Εδώ και πολλούς μήνες, από τον καιρό της ανακοίνωσης του μνημονίου μεταξύ της Αγκυρας και της κυβέρνησης της Τρίπολης, όλα τα στοιχεία της επερχόμενης κρίσης είχαν τεθεί στο τραπέζι. Δεν ήταν όμως μόνο το «μνημόνιο» το συμβάν που έδωσε συνέχεια στην ιστορία. Η υποτονική αντίδραση της ελληνικής κυβέρνησης, ο εφησυχασμός στη βάση ότι μια «παράνομη ενέργεια δεν παράγει έννομα αποτελέσματα» έδωσε, με τον τρόπο της, την προϋπόθεση για τη συνέχεια.

Το περίφημο «μνημόνιο» προφανώς και στερείται λογικής και νομιμότητας. Εάν όμως η ιστορία της ανθρωπότητας οριζόταν μόνο από τη λογική και τη νομιμότητα, τότε θα ήταν μια πληκτικά προβλέψιμη ιστορία. Το αντίθετο συμβαίνει. Στην ιστορία – και στην πολιτική – μετράει ό,τι διαμορφώνει πραγματικότητα. Αυτό έγινε στην εδώ περίπτωση. Δημιουργήθηκε ένα τετελεσμένο, ένα προηγούμενο, πάνω στο οποίο κτίζει η γειτονική χώρα τις επόμενες κινήσεις της.

Η επίμονη επιλογή της υποτονικής αντίδρασης από την ελληνική πλευρά είναι το υλικό πάνω στο οποίο στεριώνουν τα παραπάνω. Η Ελλάδα, για περίπλοκους ίσως λόγους, δεν μιλά για δώδεκα μίλια, δεν καταθέτει συντεταγμένες ΑΟΖ, δεν ξεσηκώνεται με τις υπερπτήσεις ελληνικών εδαφών από τουρκικά αεροπλάνα, δεν σπεύδει να συνταχθεί με την Κύπρο όταν με τη βία ακυρώνονται κυριαρχικά της δικαιώματα, δεν αντιδρά όταν η απέναντι «φιλολογία» μιλά για κατεχόμενα από την Ελλάδα τουρκικά εδάφη (τα νησιά), και όταν γίνεται δοκιμή των επερχόμενων, με την είσοδο τουρκικού ερευνητικού σε ζώνες ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων, σπεύδει να δικαιολογήσει τα συμβαίνοντα με το απίστευτο, «το παρέσυρε ο αέρας».

Με όλα αυτά η σταθερή επιδείνωση της κατάστασης ήταν κάτι παραπάνω από αναμενόμενη. Μέχρι το σημείο που διακρίνεται ήδη: το αδιέξοδο. Πάντα υπάρχει ένα σημείο πέρα από το οποίο καμία ελληνική κυβέρνηση δεν θα μπορούσε να υποχωρήσει. Φαίνεται πως ολοταχώς πορευόμαστε προς αυτό.

Η κινητικότητα των τελευταίων ημερών σηματοδοτεί τη σοβαρότητα των επερχόμενων. Κάτι το διάβημα στον τούρκο πρεσβευτή, κάτι οι συσκέψεις, κάτι οι δηλώσεις σε ανεβασμένο τόνο δείχνουν την προσέγγιση των ορίων.

Καθώς όμως για πολλά χρόνια η ελληνική πολιτική αφηνόταν έρμαιο στη δίνη των γεγονότων, ο χρονισμός τους εξαρτάται πλέον ελάχιστα από αυτήν. Η συγκυρία δεν την ευνοεί. Η πανδημία έχει εκτρέψει το ενδιαφέρον και μειώσει τη δυνατότητα ανάμειξης άλλων παικτών, η οικονομική ουρά της έχει ρίξει στην αβεβαιότητα και το άγχος την ελληνική κοινωνία, οι εταιρείες ερευνών και εξορύξεων έφυγαν, μαζί με τις δυνάμεις που θα τις κάλυπταν, η εκρηκτική κοινωνική κατάσταση στις ΗΠΑ, ο πόλεμος στη Λιβύη, έχουν αφαιρέσει πολλά εργαλεία από την ελληνική διπλωματία. Στη διαφαινόμενη αντιπαράθεση η χώρα θα είναι περισσότερο παρά ποτέ μόνη της.

Θα μπορούσε να είναι αφετηρία για πολλούς επαναπροσδιορισμούς ό,τι συμβεί. Το πιο πιθανό όμως είναι ότι θα ανοίξει τον δρόμο για νέες υποχωρήσεις, συμβιβασμούς και, συνακόλουθα, νέες περιπέτειες.

Ο Γιώργος Μαργαρίτης είναι καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης