Εκπαίδευση γιατρών σε ασθενείς; Οχι πια!

Θα μπορούσε κανείς να φανταστεί τον κυβερνήτη ενός αεροσκάφους στο ξεκίνημα μιας πτήσης να ανακοινώνει στους επιβάτες ότι είναι η πρώτη φορά που πετά; Οχι βέβαια. Οι πιλότοι της αεροπορίας περνούν αμέτρητες ώρες εκπαίδευσης σε προσομοιωτές πτήσεων όλων των βαθμών δυσκολίας, με σενάρια απρόβλεπτων συμβάντων, αξιολογούνται με εξειδικευμένα τεστ, πιστοποιούνται για καθεμία από τις προβλεπόμενες διαδικασίες και τότε μόνο αναλαμβάνουν βοηθοί ή συγκυβερνήτες.

Στην κλινική εκπαίδευση των γιατρών μας, αντίθετα, λίγη πρόοδο έχουμε κάνει από την εποχή του Ιπποκράτη. Οι νεαροί γιατροί ακόμα ασκούνται στις κλινικές πράξεις παρακολουθώντας τον καθηγητή τους και προσπαθούν να τον μιμηθούν στον επόμενο ασθενή. Από τις πιο απλές παρεμβάσεις όπως μια αιμοληψία ως μια ενδοσκόπηση και μια χειρουργική τομή, υπάρχει πάντα μια αγχωμένη και αμήχανη «πρώτη φορά». Μόνο που υποκείμενο κάθε τέτοιας πράξης είναι πάντα ένας ανυποψίαστος ασθενής.

Ετσι εκπαιδεύτηκαν γενιές γιατρών σε ακαδημαϊκά νοσοκομεία σε όλον τον κόσμο, μιμούμενοι τους καθηγητές τους, αποκρούοντας τυχόν διαμαρτυρίες των ασθενών με την αφοπλιστική ερώτηση «και εμείς πώς αλλιώς θα εκπαιδευτούμε;» ή στην καλύτερη περίπτωση ζητώντας την «επιείκειά» τους. Μερικές φορές στην πορεία της σταδιοδρομίας τους ανακάλυπταν μάλιστα ότι σε εκείνα τα πρώτα τους βήματα είχαν ταλαιπωρήσει ασθενείς όχι γιατί δεν αναπαρήγαγαν με ακρίβεια τις πράξεις των καθηγητών τους αλλά ακριβώς για το αντίθετο.

Η «ιατρική βασισμένη σε ενδείξεις» σημαίνει ιατρικές πράξεις και αποφάσεις που βασίζονται σε γενικότερα αποδεκτή γνώση, ακολουθούν διεθνείς σταθερές και όχι «συνήθειες» ή εμμονές ενός προσώπου ή μιας ομάδας γιατρών σε ένα συγκεκριμένο ίδρυμα. Τα γενικής αποδοχής κριτήρια ποιότητας πρέπει να ισχύουν σε όλα τα νοσοκομεία καθώς όλοι οι άνθρωποι έχουν ίσα δικαιώματα στην ιατρική φροντίδα. Στις κλινικές πράξεις που περιλαμβάνουν τεχνικές δεξιότητες και μετρήσιμους στόχους, απαιτείται προσομοιωτική εξάσκηση και προτυποποιημένη αξιολόγηση των γιατρών στους στόχους και στις δεξιότητες αυτές. Είναι ανεπίτρεπτο ηθικά και δεοντολογικά να χρησιμοποιούνται οι ασθενείς ως μοντέλα εκπαίδευσης.

Η σύγχρονη τεχνολογία επιτρέπει πλέον η εξάσκηση και η αξιολόγηση των κλινικών πράξεων να γίνεται «αλλιώς» και όχι στους ασθενείς. Μοντέλα προσομοίωσης, με εκπληκτική αναπαραγωγή της «φυσικής» αίσθησης που έχει ο γιατρός όταν χειρίζεται τα διάφορα εργαλεία, είναι πλέον διαθέσιμα. Αυξανόμενης πολυπλοκότητας και δυσκολίας πράξεις προσομοιώνονται ώστε ο γιατρός να εξασκείται κατακτώντας σταδιακά τις δεξιότητες που έχει ανάγκη.

Στην Ελλάδα, αν και γενικά έχουμε καθυστερήσει στην υιοθέτηση τέτοιων πρακτικών στην ιατρική εκπαίδευση, γίνονται πλέον σημαντικά βήματα: όλο και περισσότεροι γιατροί ασκούνται προσομοιωτικά σε σεμινάρια και κλινικά φροντιστήρια στην Ελλάδα ή στο εξωτερικό.

Η 1η Πνευμονολογική Κλινική του ΕΚ Πανεπιστημίου Αθηνών στο Νοσοκομείο «Σωτηρία» έχει από χρόνια επενδύσει σε σύγχρονες μεθόδους εξάσκησης των πνευμονολόγων στις επεμβατικές πράξεις (βρογχοσκόπηση, θωρακοσκόπηση κ.λπ.) και έχει κερδίσει διεθνή αναγνώριση. Πρόσφατα μέσω σημαντικής δωρεάς από την εταιρεία Αιγέας ΑΜΚΕ εγκατέστησε για πρώτη φορά στην Ελλάδα έναν υπερσύγχρονο ψηφιακό προσομοιωτή, κατάλληλο για την πλήρη εκπαίδευση των πνευμονολόγων στις βρογχοσκοπήσεις και στους ενδοβρογχικούς υπερήχους. Η Πανεπιστημιακή Κλινική του «Σωτηρία», μάλιστα, επιλέχτηκε από την Ευρωπαϊκή Εταιρεία Πνευμονολογίας ως ένα από τα πέντε κέντρα στην Ευρώπη όπου θα διενεργείται το ενιαίο εκπαιδευτικό πρόγραμμα για τους ενδοβρογχικούς υπερήχους (EBUS) και θα απονέμεται το ευρωπαϊκό δίπλωμα πιστοποίησης. Κέντρο εκπαίδευσης για διάφορες ιατρικές παρεμβάσεις ετοιμάζεται επίσης να λειτουργήσει σύντομα στο Αττικό Νοσοκομείο.

Η ιατρική εκπαίδευση, ευτυχώς, εκσυγχρονίζεται. Ολοι έχουμε ανάγκη να εμπιστευόμαστε τον γιατρό μας και όλοι δικαιούμαστε περίθαλψη από γιατρό έμπειρο και πιστοποιημένο στις πράξεις στις οποίες προβαίνει.