Οι αβεβαιότητες από την πανδημία

Τι μας διδάσκει η κρίση COVID-19 σχετικά με τον ρόλο του κράτους; Και ποια διαρκή μαθήματα θα αντλήσουν οι κοινωνίες μας από αυτό; Είναι ακόμη πολύ νωρίς να κάνουμε αυτές τις ερωτήσεις, αλλά δεν μπορούν να αποφευχθούν. Η αναβολή της συζήτησής τους θα άφηνε απλώς το πεδίο ανοιχτό για παλιότερες εμμονές, των οποίων ο χρόνος έχει παρέλθει πολύ – αν είχε έλθει ποτέ.

Ο COVID-19 πρέπει να χρησιμεύσει ως υπενθύμιση ότι οι κυβερνήσεις πρέπει να διατηρήσουν τον ρόλο τους ώστε να μπορούν να παρέμβουν σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι η Γερμανία, που έχει μεγάλες τσέπες, έχει ανταποκριθεί στην τρέχουσα κρίση τόσο δυνατά, ενώ η Ιταλία και η Ελλάδα έχουν πιο περιορισμένο οπλοστάσιο. Και παρόλο που η υποστήριξη της κεντρικής τράπεζας μπορεί να βοηθήσει να γίνει πιο φθηνός ο κρατικός δανεισμός, δεν εξαλείφει τα όρια που υπάρχουν.

Είναι αλήθεια ότι οι κυβερνήσεις ευθύνονται πολύ λιγότερο για τον COVID-19 από ό,τι για την οικονομική κρίση. Ωστόσο τα παράπονα αφθονούν και θα αυξάνονται όταν θα ξεδιπλώνονται οι δραματικές οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες της πανδημίας. Σε αυτό το πλαίσιο, θυμωμένοι πολίτες θα μπουν στον πειρασμό να πιστέψουν ότι επειδή όλα όσα προηγουμένως θεωρούνταν αδύνατα έγιναν ξαφνικά δυνατά, οι κυβερνήσεις πρέπει να σταματήσουν να τηρούν φαινομενικά θεωρητικούς περιορισμούς.

Πολλοί τώρα αναρωτιούνται, για παράδειγμα, γιατί τα νοσοκομεία είχαν αυστηρούς περιορισμούς στις δαπάνες από τον προϋπολογισμό, οι οποίοι άρθηκαν στην πανδημία. Πολλοί θα αναρωτηθούν γιατί οι κυβερνήσεις επέμειναν για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα στο ότι έπρεπε να μειώσουν την αναλογία δημόσιου χρέους μόνο για να αρχίσουν να ρίχνουν χρήματα σε κάθε πρόβλημα όταν προκύψει ανάγκη. Και πολλοί θα ρωτήσουν γιατί οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής χαρακτήριζαν το οικονομικό άνοιγμα ως ζωτικό εθνικό συμφέρον, μέχρι που αυτό άλλαξε.

Αυτές είναι δίκαιες ερωτήσεις. Η πανδημία έχει καταστρέψει πολλά ταμπού πολιτικής, οπότε η απάντηση δεν μπορεί να είναι ότι «δεν υπάρχει εναλλακτική λύση». Οι κοινωνίες μας χρειάζονται μια ανοιχτή, βασισμένη σε γεγονότα συζήτηση για τις μελλοντικές επιλογές και τις αρχές που πρέπει να καθοδηγούν τη λήψη αποφάσεων. Ωστόσο, δεν είναι βέβαιο ότι επί του παρόντος μπορούν να το κάνουν. Η μάχη μεταξύ μιας νέας φιλοσοφίας πολιτικής και μιας νέας μορφής λαϊκισμού θα καθορίσει το μέλλον μας.

Ο Ζαν Πιζανί Φερί είναι εταίρος της ομάδας σκέψης Bruegel και εταίρος του Peterson Institute for International Economics. Κατέχει την έδρα Tommaso Padoa-Schioppa στο European University Institute