Η Ευρώπη σφυρηλατείται μέσα στις κρίσεις

«Η Ευρώπη θα σφυρηλατηθεί μέσα από κρίσεις και θα αποτελέσει το άθροισμα των λύσεων που θα υιοθετηθούν για τις κρίσεις αυτές». Η φράση αυτή του Ζαν Μονέ επιβεβαιώνεται για άλλη μία φορά με την πρόσφατη πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Με αυτήν η ΕΕ προτίθεται να δανειστεί 750 δισ. ευρώ από τις αγορές για να στηρίξει την ανάκαμψη στις χώρες-μέλη της, με μεταβιβάσεις 500 δισ. ευρώ και επιπλέον δανεισμό 250 δισ. στα κράτη.

Η πρόταση αυτή δεν έρχεται ως κεραυνός εν αιθρία. Συμπληρώνει και βελτιώνει την πρόσφατη γαλλογερμανική πρόταση για μεταβιβάσεις ύψους 500 δισ. που σηματοδότησε μια πρωτοφανή αλλαγή πλεύσης στη μέχρι σήμερα θέση του Βερολίνου. Ερχεται μετά τις σημαντικές αποφάσεις της ΕΚΤ με στόχο να διαφυλάξουν τη ρευστότητα, με τις οποίες παράλληλα η ΕΚΤ επεσήμανε τα όρια της νομισματικής πολιτικής και την ανάγκη η ΕΕ συλλογικά να αναλάβει τις δημοσιονομικές ευθύνες της. Αποτελεί δε ειρωνεία ότι η απόφαση του Γερμανικού Συνταγματικού Δικαστηρίου για τις (παρελθούσες) ενέργειες της ΕΚΤ μπορεί να ήταν αυτή που έσπρωξε την καγκελάριο Μέρκελ να διαβεί τον Ρουβίκωνα.

Τρία είναι τα βασικά στοιχεία της πρότασης που την καθιστούν ορόσημο για την πορεία της ΕΕ. Πρώτον, παρότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει δανειστεί και στο παρελθόν για λογαριασμό της ΕΕ, το εύρος του δανεισμού και οι μεταβιβάσεις αποτελούν ένα πρώτο – οριοθετημένο μεν, ξεκάθαρο -βήμα για την αμοιβαιοποίηση του χρέους. Δεύτερον, η μέθοδος: δεν είναι ο διακυβερνητικός δανεισμός όπως στην κρίση της ευρωζώνης· με τον δανεισμό από την Επιτροπή ενδυναμώνεται η ευρωπαϊκή ενοποίηση. Τρίτον, οι νέες πηγές εσόδων σε ευρωπαϊκό επίπεδο, όπως ο φόρος του άνθρακα ή στην ψηφιακή οικονομία – αν και δεν έχουν πλήρως προσδιοριστεί ακόμα – είναι άλλο ένα βήμα προς την ομοσπονδιακή Ευρώπη.

Πολλοί θα πουν ότι ο διάβολος βρίσκεται στις λεπτομέρειες. Εχουν εν μέρει δίκιο. Τα ποσά που θα πάρει κάθε χώρα δεν είναι «καθαρά» – από αυτά πρέπει να αφαιρεθούν όσα θα εισφέρει μεσοπρόθεσμα (την περίοδο 2028-2058) για να μπορέσει η ΕΕ να δανειστεί. Επίσης, υπάρχουν ακόμα ασάφειες ως προς το ποια ποσά θα είναι άμεσα διαθέσιμα. Δεδομένης της ανάγκης έγκρισης από τα εθνικά κοινοβούλια, είναι για παράδειγμα δύσκολο να εισρεύσουν χρήματα από τα νέα εργαλεία πριν από το 2021. Αυτό δυνητικά δημιουργεί ένα δημοσιονομικό πρόβλημα για φέτος και οδηγεί χώρες να δανειστούν από τον ΕSM. Είναι επίσης άγνωστο τι είδους αιρεσιμότητα θα έχουν οι μεταβιβάσεις.

Οι λεπτομέρειες όμως αυτές – όσο ουσιώδεις και να είναι – δεν πρέπει να μας αποσπούν από τη μεγάλη εικόνα: με την πρόταση αυτή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής η ΕΕ κάνει ένα μεγάλο βήμα μπροστά για τη θεσμική της ολοκλήρωση. Αρκεί φυσικά να μην ακυρωθεί η ουσία της στις διαπραγματεύσεις για (ομόφωνη) έγκριση από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.

* Πρώην υπουργός, καθηγητής στο European University Institute.