«Η Τουρκία είναι ένας δύσκολος σύμμαχος»

Οι νατοϊκοί σύμμαχοι θα πρέπει να επιλύουν τις διαφορές τους στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, χωρίς να καταφεύγουν σε χρήση βίας, ενώ το ΝΑΤΟ είναι διατεθειμένο να συμβάλει στην εξεύρεση λύσεων, δηλώνει για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις η Ρόουζ Γκοτεμούλερ, η πρώτη γυναίκα αναπληρώτρια γενική γραμματέας της Ατλαντικής Συμμαχίας, θέση που κατείχε μέχρι πριν από λίγους μήνες. Στη συνέντευξή της στα «ΝΕΑ» η κορυφαία διεθνώς αμερικανίδα ειδικός σε ζητήματα ασφαλείας, η οποία είναι σήμερα διακεκριμένη λέκτορας στο πανεπιστήμιο Στάνφορντ, μίλησε για τις νέες προκλήσεις του ΝΑΤΟ εν μέσω πανδημίας, για την απόσυρση των ΗΠΑ από τη συνθήκη Open Skies, για τον έλεγχο των εξοπλισμών.

«Δεν είναι μυστικό ότι υπάρχουν διαφορές μεταξύ των νατοϊκών συμμάχων. Ως μεγάλη οικογένεια έχουμε συχνά εσωτερικές διαμάχες και αυτό ισχύει για συμμάχους, που μπορεί να έχουν μακροχρόνια ιστορικά ζητήματα με γείτονές τους» λέει η Γκοτεμούλερ. Αναφερόμενη στις αρχές της Συνθήκης της Ουάσιγκτον του 1949, υπογραμμίζει ότι αποτελεί βασική αρχή οι σύμμαχοι να χειρίζονται τις διαφορές τους ειρηνικά σύμφωνα με το κράτος δικαίου και τις δημοκρατικές αξίες. «Αυτό είναι το βασικό μήνυμα που εξέφραζα ως αναπληρώτρια γενική γραμματέας του ΝΑΤΟ και το μήνυμα, που συνεχίζει να μεταφέρει ο γενικός γραμματέας Γενς Στόλτενμπεργκ. Στο ΝΑΤΟ προσπαθούμε να επιλύουμε τις διαφορές μέσω διαπραγματεύσεων, σύμφωνα με το κράτος δικαίου και να μην καταφεύγουμε στη χρήση βίας». Εξάλλου, θυμίζει ότι το ΝΑΤΟ δεν διαθέτει μηχανισμούς επίλυσης διαφορών όπως η ΕΕ «οπότε προσπαθούμε να επιλύσουμε τα προβλήματα εσωτερικά και γίνονται πολλά με τρόπο ρεαλιστικό, σιωπηρά χωρίς δημοσιότητα». Εχει γίνει κάτι αντίστοιχο με την περίπτωση των ελληνοτουρκικών εντάσεων, τη ρωτώ. Αναφερόμενη σε παλαιότερη επίσκεψή της στην Αθήνα εν μέσω μιας άλλης παλαιότερης περιόδου ελληνοτουρκικών εντάσεων, επεξηγεί ότι «προσωπικά έχω συμμετάσχει στο να πούμε ότι αν το ΝΑΤΟ μπορεί να βοηθήσει, θα βοηθήσουμε. Αυτή είναι η στάση που θα πάρει επίσης ο γενικός γραμματέας Στόλτενμπεργκ, αν το ΝΑΤΟ μπορεί να βοηθήσει για να διευκολύνει μια ειρηνική επίλυση. Είμαστε διατεθειμένοι να το κάνουμε. Αλλά προφανώς εξαρτάται κυρίως από τις δύο πρωτεύουσες και κατά την εμπειρία μου η Αθήνα και η Αγκυρα έχουν μεγάλη εμπειρία στη διαχείριση των θεμάτων αυτών διμερώς και στο να τα χειρίζονται καλά σε διπλωματικό επίπεδο. Δεν είμαι σίγουρη αν στην τωρινή κρίση το ΝΑΤΟ έχει κληθεί να διευκολύνει σε μια διευθέτηση, αλλά η πρόταση είναι πάντα στο τραπέζι».

ΔΥΣΚΟΛΗ ΥΠΟΘΕΣΗ. Για την Τουρκία η αμερικανίδα ειδικός, η οποία διατέλεσε υφυπουργός για τον έλεγχο όπλων και τη διεθνή ασφάλεια στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ πριν από τη θητεία της στο ΝΑΤΟ, επισημαίνει ότι «χωρίς αμφιβολία η Τουρκία είναι ένας δύσκολος σύμμαχος τελευταία, υπάρχουν ερωτήματα για αυταρχικές τάσεις στην Τουρκία». Ομως, επισημαίνει ότι και άλλα νατοϊκά μέλη έχουν κινηθεί προς τέτοιες κατευθύνσεις, αλλά «η διοίκηση του ΝΑΤΟ πάντα υποστηρίζει ότι πρέπει να εφαρμόζονται οι αρχές της Συνθήκης της Ουάσιγκτον». Υπογραμμίζει, πάντως, όταν αναφέρω ότι ο γενικός γραμματέας Γενς Στόλτενμπεργκ μιλά συχνά θετικά για την Τουρκία, «ότι πράγματι ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ μιλά πολλές φορές για την αξία της Τουρκίας ως συμμάχου, αλλά και οι άνθρωποι στις επιχειρήσεις της Συμμαχίας λένε ότι η Τουρκία είναι μία χώρα που πάντα επιδεικνύει θέληση να συμμετέχει σε στρατιωτικές επιχειρήσεις και παρέχει εθελοντικά εξοπλισμό, στρατιώτες και στρατιωτικές ικανότητες». Δεν διστάζει, όμως, να υπογραμμίσει ότι «η πίεση με τους σύρους πρόσφυγες στα ελληνικά σύνορα ήταν εξαιρετικά δύσκολη υπόθεση, και δεν συμφώνησα με τα βήματα που έγιναν, οδηγώντας σε αυτή την κατάσταση, στο κύμα των προσφύγων».

Οσον αφορά τον Covid-19 και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει το ΝΑΤΟ, η Γκοτεμούλερ, η οποία έχει συμβάλει στην προσαρμογή του ΝΑΤΟ στις νέες προκλήσεις ασφαλείας στην Ευρώπη και στον αγώνα κατά της τρομοκρατίας, εκτιμά ότι «ο κορωνοϊός είναι μια προειδοποίηση ότι πρέπει να επενδύσουμε για να ενισχύσουμε την ανθεκτικότητά μας, να ασκηθούμε σε τέτοιου είδους επείγουσες καταστάσεις, ώστε να είμαστε σε θέση να αντιδρούμε με ταχύτητα και επάρκεια». Οπως λέει, το ΝΑΤΟ αναγκάστηκε λόγω του κορωνοϊού να μειώσει ασκήσεις και εκπαίδευση. «Ο κορωνοϊός έχει ευρύτερες επιπτώσεις από μια παραδοσιακή φυσική καταστροφή, αλλά το ΝΑΤΟ έχει κάνει βήματα για να διατηρήσει την ετοιμότητά του, και αυτό είναι το σαφές μήνυμα που διαμηνύεται από τη νατοϊκή διοίκηση και το ανώτατο αρχηγείο των συμμαχικών δυνάμεων στη Μονς». Προειδοποιεί, όμως, για τη συμπεριφορά της Ρωσίας εν μέσω της πανδημίας. «Υπάρχει ανησυχία από συμμάχους ότι η Ρωσία μπορεί να γίνει πιο απειλητική την περίοδο αυτή. Δεν έχω δει προσωπικά τέτοιες αποδείξεις ακόμα, αλλά η Συμμαχία θα πρέπει να προσέχει με δεδομένη παλαιότερη συμπεριφορά της Ρωσίας». Ανησυχεί ακόμη, λόγω της οικονομικής πίεσης που προκαλεί η πανδημία, ότι μπορεί να αντιστραφεί η αυξητική τάση στις δαπάνες άμυνας από τα μέλη του ΝΑΤΟ. «Οι σύμμαχοι πρέπει να συνεχίσουν τις επενδύσεις στην άμυνα» διαμηνύει.

Τι λέει για την πρόθεση της Ουάσιγκτον να αποσυρθεί από τη Συνθήκη Open Skies; «Οι σύμμαχοι έχουν ξεκάθαρα επισημάνει στην Ουάσιγκτον ότι βλέπουν τη συμφωνία Open Skies ως ένα χρήσιμο εργαλείο για την οικοδόμηση εμπιστοσύνης με τη Ρωσία, και για να αναπτύσσουν επιπλέον προβλεψιμότητα». Κατά την αμερικανίδα ειδικό η Συνθήκη αυτή αποτελεί επίσης διπλωματικό εργαλείο για τους συμμάχους. «Υπάρχει απογοήτευση στα κεντρικά του ΝΑΤΟ και στις πρωτεύουσες συμμαχικών χωρών στο ζήτημα αυτό» δηλώνει. Δεν αποκλείει, πάντως, να υπάρξει τελικά θετική έκβαση τους επόμενους έξι μήνες, ανησυχώντας όμως παράλληλα «διότι η Ρωσία έχει δηλώσει ότι ενδιαφέρεται να συνεργαστεί με τους συμμάχους στη Συνθήκη Open Skies. Είναι θετικό ότι δεν αποχωρεί από τη συμφωνία, αλλά οι σύμμαχοι θα πρέπει να είναι σε εγρήγορση ότι δεν θα επιδιώξει έτσι η Ρωσία να απομακρύνει ορισμένους από την Ουάσιγκτον».

ΟΙ ΣΥΜΦΩΝΙΕΣ. Γενικότερα, η Γκοτεμούλερ δεν κρύβει τον προβληματισμό της για την περαιτέρω πορεία των συμφωνιών για τον περιορισμό των εξοπλισμών, διαδικασίες που γνωρίζει καλά, καθώς ως βοηθός υφυπουργός στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ ήταν η επικεφαλής διαπραγματευτής των ΗΠΑ για τη Νέα Συνθήκη για τη Μείωση των Οπλων (New START) με τη Ρωσία. «Ανησυχώ ότι μπορεί να υπάρξει κάποια διακοπή στους ήδη συμφωνημένους περιορισμούς για τον έλεγχο των πυρηνικών όπλων. Ενας τερματισμός στο καθεστώς των συμφωνιών για τον έλεγχο των όπλων θα ήταν αρνητικός για τη διεθνή ασφάλεια και σταθερότητα». Αναφερόμενη στη συζήτηση που γίνεται την εποχή αυτή στις ΗΠΑ, όπου «πολλοί πιστεύουν ότι είναι η στιγμή να προχωρήσουμε ανεμπόδιστα στον εκσυγχρονισμό των πυρηνικών μας δυνάμεων», η Γκοτεμούλερ ξεκαθαρίζει τη θέση της. «Συμφωνώ ότι οι πυρηνικές μας δυνάμεις χρειάζονται εκσυγχρονισμό, αλλά πρέπει να τοποθετούμε όρια και περιορισμούς τόσο σε εμάς όσο και στους Ρώσους, ώστε να μην καταλήξουμε σε έναν αγώνα δρόμου εξοπλισμών».