«Να σπάσει αυτό το “είμαστε η business card που έχουμε στην τσέπη μας”»

Είχε δημιουργήσει στην Κυψέλη τα τελευταία δύο χρόνια ένα ιδιαίτερο δίκτυο κοινωνικών σχέσεων μέσα από το σκεπτικό της ότι η μαγειρική, η φιλοξενία και η τέχνη φέρνουν κοντά τους ανθρώπους. Η ιδέα της Σταματίας Δημητρακοπούλου έγινε πράξη όταν κάλεσε φίλους και γνωστούς ζητώντας να φέρει ο καθένας από ένα πιάτο με μια εορταστική συνταγή. Τα υπόλοιπα είναι ένας κύκλος πραγμάτων που η Σταματία Δημητρακοπούλου τα ονόμασε Mum Social Club και τα συζητεί στη συνάντησή μας στο Zoom.

Πώς ξεκίνησε το Mum Social Club;

Τον Νοέμβριο του 2018, στο Thanksgiving. Βρισκόμασταν συνήθως εκείνη την ημέρα στο Λος Αντζελες και την περνούσαμε μαζί με τους φίλους μας, σαν τη φάση μαγειρεύω για τα δικά μου Χριστούγεννα και είμαι μαζί τους, γιατί στην ουσία δεν υπάρχουν Χριστούγεννα εκεί. Οπότε ξεκίνησε από το σπίτι μου καλώντας φίλους και φίλους φίλων. Η ιδέα ήταν ο καθένας να μαγείρευε μια δική του – εορταστική – συνταγή. Στα αγγλικά αυτό ονομάζεται potluck και το συνηθίζουν πολύ οι φοιτητές. Το ρεφενέ που λέμε. Στην Ελλάδα, παρόλο που είμαστε της μοιρασιάς και του να τρώμε όλοι από τα ίδια πράγματα, τα μεζεδάκια κ.λπ., δεν έχουμε συνηθίσει οι παρέες να κανονίζουν να βρίσκονται για να μαγειρεύει καθένας το πιάτο του να το βάζει στο τραπέζι και όλοι να τρώνε από αυτό. Οπως δεν υπάρχουν και κοινωνικές λέσχες. Ενώ είμαστε πολύ κοινωνικοί, παραδόξως δεν το έχουμε οργανώσει ως συνήθεια στην Ελλάδα. Ενώ η Νορβηγία είναι η χώρα με τις περισσότερες οργανωμένες κοινωνικές λέσχες. Εχουν κλαμπ που κάνουν από παζλ μέχρι το οτιδήποτε.

Τους βοηθούσε ο καιρός και ήταν κλεισμένοι. Για εμάς είναι δύσκολο να βρεθούμε κλεισμένοι κάπου με κοινό ενδιαφέρον.

Δεν θέλουμε. Ωστόσο με ενδιαφέρει κοινωνικά. Ισως επειδή προέρχομαι από το κομμάτι της τέχνης, της σχεσιακής αισθητικής – realtional aesthetics την ονόμασε ο Νικολά Μπουριό στα 90s. Είναι αυτό που με ενδιαφέρει περισσότερο από το καθετί και αυτό που επιδιώκω και στη διοργάνωση της Art Athina. Το δίκτυο που σχηματίζεται γύρω από το έργο τέχνης, οι σχέσεις που ξεκινούν από το έργο, πώς αλληλοτροφοδοτούνται, πώς αλλάζει μία εικαστική σκηνή. Οι διαδράσεις γύρω από αυτό, η κοινωνική πλευρά του. Θες να έχει να κάνει από το ότι ήμουν πολύ μικρή και με «ανέλαβε» η Μαρία Παπαδημητρίου, η οποία μου ανέθεσε αρμοδιότητες              project manager – διαχειριστή έργου της – στα «Αγριμικά» στη συμμετοχή της στο ελληνικό περίπτερο στην Μπιενάλε Τέχνης της Βενετίας; Η Μαρία είναι αμιγώς ένας τέτοιος καλλιτέχνης και με έχει εμπνεύσει πάρα πολύ. Ολο αυτό το κοινωνικό κομμάτι και το πώς μπορείς να «μασκαρέψεις» την τέχνη είναι σημαντικό. Γιατί δεν είναι όλοι έτοιμοι να έρθουν σε επαφή με την υψηλή τέχνη όπως την έχουμε στο μυαλό μας να βρίσκεται σε ένα μουσείο ή σε μια γκαλερί. Είναι έτοιμοι όμως να έρθουν σε επαφή όταν δεν το ξέρουν μερικές φορές, όπως μέσα από αφορμές κοινωνικής συνάντησης. Οπότε αυτό το «δεν ξέρω» με ενδιαφέρει στο πώς το μασκαρεύω. Σαν ένα dinner; Σαν ένα εργαστήριο μαθημάτων κεραμικής, σαν session γιόγκα ή διαλογισμού ή μία λέσχη βιβλίου; Ετσι ξεκίνησε το Μum κι οργανώθηκαν όλες οι παραπάνω εκδηλώσεις.

Ποιο είναι το σημείο συνάντησης;

Γίνεται στην Κυψέλη όπου λειτουργούν οι λέσχες βιβλίου, κεραμικής και φαγητού. Ο βασικός στόχος μου είναι να μεταφέρει την εμπειρία του παρόντος, στο πώς οι άνθρωποι έρχονται κοντά από τον online χώρο στον φυσικό χώρο. Ειδικά η γενιά μου ξέρουμε πολύ καλά πώς να συν-βρεθούμε με αγνώστους είτε στο Instagram ψηφιακά, είτε με μία μπίρα ή ένα ποτό στο χέρι και είμαστε πολύ άνετοι σε αυτό. Αλλά αν δεν έχουμε το κινητό μας ή ένα ποτό, τότε πώς γίνεται η αλληλεπίδραση; Δεν δυσκολευόμαστε στη φυσική παρουσία, απλά δεν το μάθαμε. Συμβαίνει και κάτι ακόμα. Ενώ στη Βιέννη και στο Λος Αντζελες, όπου έχω ζήσει τα τελευταία χρόνια, δημιουργείται ένα μείγμα γνωριμιών, στην Αθήνα οι άνθρωποι συναναστρέφονται εκείνους που γνωρίζουν από την επαγγελματική τους σφαίρα. Μπορεί όμως να γνωρίσεις έναν γιατρό, συγγραφέα, μάγειρα, κάποιον από άλλη ειδικότητα και να κάνεις μια εκπληκτική συζήτηση.

Μια κοινωνική λέσχη δηλαδή σου δίνει το δικαίωμα να υπάρχεις χωρίς επαγγελματική ταυτότητα;

Ενας από τους λόγους που έγινε το Μum ήταν για να σπάσει αυτό το «είμαστε η business card που έχουμε στην τσέπη μας». Η ανάγκη να κοινωνικοποιηθούμε, όχι μέσα από το κανάλι της δουλειάς που κάνουμε. Γιατί μπορεί ενδεχομένως να είναι μια δουλειά για την οποία κάποιος δεν είναι ευχαριστημένος. Οπότε γιατί να τον στιγματίζει και να τον ακολουθεί στις γνωριμίες του η δουλειά που κάνει; Υπάρχει ως «είμαι εγώ που μου αρέσει να φτιάχνω χαρταετό». Γι’ αυτό ήρθαν 45 άτομα στο εργαστήριο της Καθαρής Δευτέρας που τρώγαμε και φτιάχναμε χαρταετούς. Βέβαια αν ήμουν μόνη μου, το Μum θα ήταν μόνο ιδέα. Είμαστε τέσσερις σε αυτή την ομάδα και ασχολούμαστε πολύ».

Πρόσφατα, λόγω καραντίνας, το Μum από κλαμπ μετασχηματίστηκε σε online κοινότητα.

«Σε σχέση με τον COVID-19, βοήθησε να πατήσεις αυτό το pause – φαντάζομαι θα συνέβη σε πολλούς ανθρώπους – και να σταματήσεις αυτό το μοτεράκι που έκανες πρωί, μεσημέρι, βράδυ τα ίδια πράγματα. Η κοινότητα του Μum συνέχισε ψηφιακά και συνεχίσαμε να κάνουμε τις εκδηλώσεις μας online. Ταυτόχρονα υπήρχε όμως και άλλη ανάγκη, όπως έβλεπα στο Instagram. Στο ίδιο διάστημα της καραντίνας παρακολουθούσα κάποιους σεφ στο εξωτερικό οι οποίοι από τοπικά σουπερμάρκετ έπαιρναν ό,τι υλικά έβρισκαν, μαγείρευαν φαγητό, το έκαναν μερίδες και με ποδήλατο το μοίραζαν σε γείτονές τους που είτε ήταν ηλικιωμένοι, ανήμποροι ή δεν είχαν πόρους, κρατώντας τις κοινωνικές αποστάσεις. Το έβλεπα και με «έτρωγε» αυτό, οπότε με φίλους και μερικά τηλεφωνήματα φτάσαμε στο Κέντρο Κοινωνικής Πρόνοιας Περιφέρειας Αττικής. Μάθαμε λοιπόν για τη λειτουργία της Παιδούπολης «Αγία Βαρβάρα» στο Ιωσηφόγλειο. Και ως ομάδα του Μum αναλάβαμε εθελοντικά τη σίτηση του Σαββατοκύριακου για 25 κορίτσια φτιάχνοντας πέντε ημερήσια γεύματα. Αναλάβαμε όμως και το εκπαιδευτικό πρόγραμμα του Ιωσηφόγλειου, γιατί το έργο των κοινωνικών λειτουργών, όσο αγάπη και φροντίδα να διοχετεύσουν, δεν έχει επαρκή μέσα.

Οι πληροφορίες στην ιστοσελίδα του Δήμου Νέας Σμύρνης για την ιστορία του Ιωσηφόγλειου Ιδρύματος, ενός μεγάλου κτίσματος της δεκαετίας του 1920 στη Λεωφόρο Συγγρού, αναφέρoυν μεταξύ άλλων ότι αρχικά λειτούργησε ως ορφανοτροφείο, ότι από το 1951 έως το 1995 στεγάστηκε εκεί η Οικοκυρική και Επαγγελματική Σχολή «Αγία Βαρβάρα», που ανήκε στον Εθνικό Οργανισμό Προνοίας, και μετονομάστηκε αργότερα σε «Παιδούπολη». Εδινε την ευκαιρία στα κορίτσια να αποκτήσουν ένα βιοποριστικό επάγγελμα που θα τους επέτρεπε να επιβιώσουν μετά την ενηλικίωσή τους. Ωστόσο, το 1995 διακόπηκαν οι επιχορηγήσεις και σταμάτησε και η λειτουργία του προγράμματος επαγγελματικής κατάρτισης. Από τότε μέχρι σήμερα το Ιδρυμα λειτουργεί ως τόπος φιλοξενίας εσωτερικών μαθητριών που στερούνται οικογενείας ή από οικογένειες που αντιμετωπίζουν προβλήματα.

Και το Μum μετετράπη σε ινστιτούτο-φορέα ενός πιλοτικού προγράμματος στην Παιδούπολη «Αγία Βαρβάρα» στο Ιωσηφόγλειο;

To Μum Social club έχει να κάνει με το να μοιραζόμαστε ενώ το Μum Ιnstitute έχει να κάνει με το να δίνουμε. Συγκεκριμένα στην Παιδούπολη οργανώνουμε μαθήματα μαγειρικής, γιόγκα και γυμναστικής, καλλιτεχνικής έκφρασης, κεραμικής και δημιουργίας – φύτευσης λαχανόκηπου. Με την επίβλεψη του Χρήστου Φασέα έρχεται ένας γκεστ σεφ – αλλάζει κάθε Σάββατο – και μαγειρεύει, μαζί με την αρχιτέκτονα Νεφέλη Παπαδημητρακοπούλου τρέχουμε την οργάνωση, τα καλλιτεχνικά τα κάνει ο Γιάννης Βαρελάς, την κεραμική ο Γιώργος Τσεριώνης. Για το εκπαιδευτικό πρόγραμμα, επειδή γίνεται σε συνθήκες εγκλεισμού, υπάρχει σκέψη να δημιουργηθεί ένα εναλλακτικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα για παιδιά που ζούνε σε ειδικές συνθήκες, με πυρήνα την τέχνη. Μπορεί να δημιουργηθεί ένα πρόγραμμα σπουδών στο πώς η τέχνη με βοηθά χωρίς να έχω ιδιαίτερα εργαλεία να φανταστώ μια πραγματικότητα. Σε λίγες μέρες δημιουργήθηκε ένα ουσιαστικό δίκτυο χορηγών που μας βοήθησαν ώστε τα παιδιά να έχουν, πέρα από την τροφή τους, ακόμη και μπλοκ και είδη ζωγραφικής. Είναι λίγα αλλά πολύ σημαντικά αυτά τα μέσα γιατί ίσως και να δώσει σε αυτά τα κορίτσια τη δυνατότητα να προβάλουν μια άλλη πραγματικότητα από αυτή που έχουν βιώσει.

Περάσατε το κατώφλι της παραδοσιακής φιλανθρωπίας.

Αυτό δεν είναι προσφορά; Ισως αν είχα τα χρήματα να μη χρειαζόταν να αφιερώνω 14 ώρες την ημέρα για οργάνωση ανεύρεσης των υλικών και για να δικτυώσουμε τον κόσμο. Ολοι μπορούμε να δίνουμε από τον χρόνο μας. Οποια πέτρα ήξερα τη σήκωσα. Τώρα φιλανθρωπία… δεν ξέρω. Ολοι λίγο πολύ είμαστε φιλάνθρωποι, είχαμε την καλή διάθεση να βοηθήσουμε και ήταν η στιγμή που κάποιοι μας εμπιστεύτηκαν, άνοιξαν την πόρτα και κάναμε το πρόγραμμά μας.

Η τέχνη ως καλός Σαμαρείτης λοιπόν.

Και το φαγητό, και η αρχιτεκτονική, και ο λαχανόκηπος, και η καλλιτεχνική έκφραση έχουν ως πυρήνα τους μια συγκεκριμένη αισθητική. Από αυτό που τρώνε τα παιδιά και τα αισθήματα που επιδιώκουμε να τους προκαλέσουμε. Η τέχνη είναι κοινωνική πρακτική. Ετσι τη βλέπω. Ο πιλότος θα τελειώσει το τελευταίο Σαββατοκύριακο του Ιουνίου. Σκοπεύουμε να κάνουμε ένα αποχαιρετιστήριο καθιστό δείπνο με μουσική. Θα διαμορφωθεί ο χώρος τους σαν να έχουν πάει σε ένα πολύ ωραίο εστιατόριο. Ελπίζω να βρεθούμε πάλι από Σεπτέμβριο μαζί.