Η αξία της ανθρώπινης ζωής πριν και μετά την πανδημία

Πόσο αξίζει μια ανθρώπινη ζωή; Τίποτα; Τα πάντα; Σε σκοτεινές περιόδους της Ιστορίας η ζωή έμοιαζε σίγουρα φθηνή. Σήμερα όμως εκπολιτιστήκαμε – η στοιχειώδης ευαισθησία επιτάσσει να θεωρείς την ανθρώπινη ζωή ανεκτίμητη. Δυστυχώς, αυτό ισχύει μόνο όταν δεν αντιμετωπίζουμε δύσκολες αποφάσεις. Σε κρίσεις, όπως στη σημερινή πανδημία, όχι μόνο καλούμαστε να μετρήσουμε την αξία της ζωής, αλλά και να λάβουμε δύσκολες αποφάσεις με βάση αυτήν.

Περηφανευόμαστε ότι αυτή τη φορά «τα πήγαμε καλά», βάλαμε την ανθρώπινη ζωή ψηλά ακόμα κι αν χρειάστηκε να θυσιάσουμε πολλά. Δεν εξετάζω τον ισχυρισμό, ούτε τα πραγματικά μας κίνητρα (αλτρουισμός ή φόβος;). Αναρωτιέμαι όμως τι άλλο αξίζει θυσίες, ποιους άλλους συλλογικούς άθλους θα μπορούσαμε να κάνουμε για να προστατευτούν ζωές.

Επί πανδημίας οι Ελληνες αποδεχτήκαμε σημαντικό περιορισμό ελευθερίας και απώλεια 5% του ΑΕΠ για να μην γίνουμε Ιταλία, δηλαδή απλοϊκά για να αποφύγουμε κάπου 5.000 θανάτους. Απλοϊκά, γιατί δεν γνωρίζουμε μεν αν ξεμπερδέψαμε τελικά, ούτε όμως τι νεκρούς και ύφεση θα είχαμε χωρίς καραντίνα. Αυτό όμως που φαινομενικά ισχύει είναι ότι οι πολίτες θα δέχονταν τέτοια θυσία αν αυτά ήταν τα νούμερα: 10 δισ. ευρώ για 5 χιλιάδες ζωές.

Πού αλλού κάνουμε καθημερινά αντίστοιχη στάθμιση; Φυσικά στους ελληνικούς δρόμους. Στη μία πλευρά της ζυγαριάς η ελευθερία του Ελληνάρα να οδηγεί όπως θέλει και η επιθυμία του φορολογουμένου να μην φορολογείται. Στην άλλη πλευρά, φυσικά, τα περιβόητα θύματα της ασφάλτου, που όλο συζητούμε και όλο αγνοούμε.

Προσέξτε πώς, μετά την ανακωχή της καραντίνας, υπερχείλισε πανελλαδικά η κακή οδήγηση. Ανεξέλεγκτα ξεχύθηκαν ανεγκέφαλοι στους δρόμους, μηχανές χωρίς κράνος, αυτοκίνητα τρέχουν με 120 σε κατοικημένες περιοχές, παραβιάζουν κόκκινα κάθε νύχτα, ακόμα και μέρα. Ζούμε σε ευρωπαϊκή πρωτεύουσα στην οποία όχι απλά δεν σεβόμαστε τα όρια ταχύτητας, συχνά δεν ξέρουμε το ύψος τους (κι όμως, δεν ξεπερνάνε τα 70 χλμ. σε όλη τη Μεσογείων και Κηφισίας π.χ.).

Το αποτέλεσμα της «ελληνικής» οδήγησης: περίπου 1.000 θάνατοι το 2019 και 800 βαριά τραυματίες, κυρίως νέοι, με ζωή ολόκληρη μπροστά τους. Πόσο αξίζει λοιπόν η ζωή στους ελληνικούς δρόμους; Πολύ λιγότερο απ’ όσο νομίζουμε.

Η Σουηδία, με παρόμοιο πληθυσμό και μεγαλύτερη έκταση από μας, λοιδορείται τελευταίως για τους νεκρούς της επιδημίας. Εκεί όμως το 2019 σκοτώθηκαν 223 άνθρωποι σε τροχαία. Σε εμάς σχεδόν 800 περισσότεροι! Ξέρω, στη Σουηδία έχουν επιλογές, καλά τρένα, λεωφορεία. Κι όμως το τελευταίο έτος, με συγκρίσιμα στοιχεία, οι Σουηδοί οδήγησαν σχεδόν τριπλάσια χιλιόμετρα. Σουηδοί δεν είμαστε, αλλά πόσο θα κόστιζαν κάμερες κυκλοφορίας στα επικινδυνότερα σημεία του οδικού δικτύου για να γίνουμε οδηγικά Σουηδοί; Τι λέτε, με 10 δισ. ευρώ σε συστήματα ελέγχου/επιβολής του ΚΟΚ θα γλιτώναμε 500 θύματα τον χρόνο, δηλαδή 5.000 σε μια δεκαετία; Μήπως δεν λείπουν λεφτά, αλλά ευαισθησία;

Ενα καθαρότερο παράδειγμα: η Κορίνθου – Πατρών ήταν καρμανιόλα για δεκαετίες. Η ανακατασκευή, όταν επιτέλους έγινε, κόστισε στο κράτος σχεδόν 1,5 δισ. Απέτρεψε όμως 20-30 νεκρούς τον χρόνο (πηγή: ΚΕΦΙΜ). Δηλαδή, με όρους πανδημίας, σε 15 χρόνια το πολύ κάναμε απόσβεση. Γιατί δεν κατασκευάστηκε νωρίτερα; Δεν ασχοληθήκαμε επαρκώς, όπως ακόμα δεν έχουμε ασχοληθεί με τον ΒΟΑ Κρήτης.

Αλλο παράδειγμα; Το κάπνισμα βέβαια. Δεκαετίες προσπαθεί, δήθεν, το κράτος να το απαγορεύσει στους δημόσιους χώρους, μόλις φέτος το καταφέραμε (και όχι καθολικά). Εδώ δεν σταθμίζουμε καν θανάτους εναντίον οικονομικού κόστους, γιατί το κάπνισμα προκαλεί και θανάτους και οικονομική ζημιά, συντρίβοντας το σύστημα υγείας. Κι όμως, ως κοινωνία, για τόσα χρόνια συλλογικά κρίναμε ότι υπερτερεί η ελευθερία του θεριακλή. Περί καπνίσματος, να το ξαναπώ, δεν υπάρχει ερώτημα για το τι θα δίναμε για να σωθούν 500 ζωές. Δεν δίναμε δεκάρα.

Για χρόνια θα συζητούμε την πανδημία, τι έγινε σωστά και τι όχι. Θα πρότεινα, όταν τελειώσουν οι θριαμβολογίες, να δούμε προσεκτικά πόσες ανθρώπινες ζωές σπαταλούνται στη χώρα μας και πόσο τελικά αξίζουν.

Ο Σωτήρης Γεωργανάς είναι αν. καθηγητής Οικονομικών στο City, Πανεπιστήμιο του Λονδίνου