Η περίπτωση του Δημήτριου Υψηλάντη

Ο υπασπιστής του Θ. Κολοκοτρώνη, Φώτιος Χρυσανθόπουλος, ο γνωστός ως Φωτάκος, παρέδωσε ένα εξαιρετικής σημασίας κείμενο για την Επανάσταση με τον τίτλο «Βίοι Πελοποννησίων Ανδρών». Κείμενο το οποίο προσεγγίζει τα πρόσωπα που είχαν κεντρική θέση στην πορεία απελευθέρωσης. Για τον Δημήτριο Υψηλάντη, αδελφό του αρχηγού της Φιλικής Εταιρείας Αλέξανδρου, ο Φωτάκος γράφει για το «παράδειγμά του, τον ενάρετον βίον του, την καταφρόνησιν και την αδιαφορίαν του την οποία έδειξε εις τα υλικά πράγματα, τον γενναίον τρόπον του και τον απεριόριστον πατριωτισμόν του…».

Ο Δημήτριος Υψηλάντης, εκτός από στρατιωτικός με μεγάλη εμπειρία, όταν ήρθε στην Ελλάδα αποτέλεσε έναν πολιτικό με σημαντική προσφορά στα κοινά. Ετσι, εκτός από αρχηγός του στρατού, ήταν πρωταγωνιστής στη συγκρότηση της Εθνοσυνέλευσης, διετέλεσε πρόεδρος της Πελοποννησιακής Γερουσίας και πρόεδρος του Βουλευτικού Σώματος.

Η άφιξή του στην Υδρα τον Ιούνιο του 1821 συνοδεύτηκε με την προκήρυξη στην οποία ανέφερε ότι το μοναδικό «τέλος των αγώνων μας είναι η ελευθερία… Βραβεία και προβιβασμοί θέλουν δοθή εις έκαστον αναλόγως της αξιότητος και των ανδραγαθημάτων του μετά την αποκατάστασιν του Εθνους».

Ο Μακρυγιάννης, ο οποίος συνδέθηκε με τον Υψηλάντη στο πεδίο της μάχης πολεμώντας τον Ιμπραήμ, γράφει στα «Οράματα και θάματα» πως «έβλεπε τους συντρόφους του γιομάτους κακία και πάθη και ιδιοτέλειαν και αναντίον της αρετής…. και αποφάσισε λοιπόν δι’ αυτά όλα να παρατηθή… και μαζί με τον Νικήτα να πάνε εις την Ρούμελη, να σμίξουν και τον Δυσσέα, να κουβεντιάσουνε και μ’ άλλους αρχηγούς της Ρούμελης, ν’ αγωνιστούν συνφώνως διά την πατρίδα, να μην κιντυνέψη και χαθή αδίκως… και πιάστηκαν και οι τρεις και φιλήθηκαν κι ορκίστηκαν να είναι αχώριστοι διά το καλό και στερέωσιν της πατρίδος, ν’ αγωνιστούνε δι’ αυτείνη…».

Η ανιδιοτέλειά του, η προσφορά του Υψηλάντη στην πατρίδα χωρίς κανένα απολύτως προσωπικό κίνητρο και συμφέρον τον ξεχώρισε. Στην επιστολή του προς τα μέλη της Γ’ Εθνοσυνέλευσης (Απρίλιος 1826) προτάσσει την αυτονόητη για αυτόν στάση: «Ο λαός δεν σας έδωκε πληρεξουσιότητα να καταργήσετε την εθνικήν και πολιτικήν ανεξαρτησίαν του, αλλά να την στερεώσετε, να την διαιωνίσετε… Τα μεγάλα Εθνη και οι καλοί πατριώτες φαίνονται στις κρίσιμες περιστάσεις της πατρίδος τους, δούλος είναι εύκολο να γίνει κάποιος, όταν θέλει, αλλά είναι πολύ δύσκολο να γίνει αρχηγός».

Ο Σπ. Τρικούπης έγραφε για τον Υψηλάντη πως «τον τιμούσαν και τον υπάκουαν τα ναυτικά νησιά και όλη η Στερεά Ελλάδα. Ο λαός της Πελοποννήσου τον αγαπούσε», ο Φίνλεϊ συμπλήρωνε πως «θα μπορούσε να γίνει ο Βασιγκτών της Ελλάδος», αυτόν που ο Κ. Βακαλόπουλος τον χαρακτηρίζει «ως τον αγνότερο και περισσότερο ανιδιοτελή από τους αρχηγούς της Επανάστασης».

Ο Δημήτριος Υψηλάντης είναι το παράδειγμα του πολιτικού που εμπνέεται από τον άδολο πατριωτισμό και θυσιάζει ακόμη και την (προσωπική του) ζωή για το κοινό συμφέρον. Και παρότι μπορεί η ανιδιοτέλειά του να γίνει, όπως γράφει ο Τρικούπης, «υποχείρια, ραδιούργων, κακόβουλων, ιδιοτελών και προδοτών», συνεχίζει να αγωνίζεται.

ΥΓ. Προς τιμήν του Δημήτριου Υψηλάντη μια πόλη στο Μίσιγκαν των ΗΠΑ πήρε το 1825 το όνομά του. Το σύνθημα της πόλης είναι «υπερηφάνεια, διαφορετικότητα, κληρονομιά».

Ο Θεοφάνης Μαλκίδης είναι δρ Παντείου Πανεπιστημίου