«Ο,τι είχα φτιάξει {LF}για να νιώσω ασφαλής κατεδαφιζόταν»

Είστε από τους τυχερούς αφού το τελευταίο βιβλίο σας «Ο μεγάλος υπηρέτης» κυκλοφόρησε το φθινόπωρο και προλάβατε να κάνετε ένα μέρος της προώθησής του.

Ναι, αλλά υπάρχει πάντα το ερώτημα κατά πόσο η προώθηση αντανακλάται στις πωλήσεις.

Δεν εξαργυρώνεται;

Οχι, στην ουσία τρέφει μονό το «εγώ» του συγγραφέα. Οσο περνούν τα χρόνια αυτό δεν είναι αρκετό. Μεγαλώνουμε και θέλουμε να ζήσουμε από τη δουλειά που κάνουμε. Είμαι τυχερός και αρκετά συχνά ταξιδεύω γιατί τα βιβλία μου κυκλοφορούν σε 11 χώρες. Στη Γαλλία, την Τουρκία, τη Σερβία και την Ιταλία υπάρχει μεγαλύτερη κινητικότητα στις πωλήσεις τους. Μπορώ να πω ότι έχω ένα δικό μου κοινό. Οταν επισκέπτομαι αυτές τις χώρες, με πιάνει μία κατάθλιψη γιατί διαπιστώνω ότι η λογοτεχνία είναι ένα πολύ ισχυρό κομμάτι και χαρτί και επενδύουν πολλά χρήματα. Είμαστε η μοναδική χώρα στον πλανήτη ίσως που δεν έχουμε εθνικό κέντρο βιβλίου πια. Δεν προκύπτουν βιοποριστικά στοιχεία, γι’ αυτό και κάνω μαθήματα κινεζικών.

Και στο τελευταίο βιβλίο σας επανεξετάζετε ξανά τις σχέσεις εξουσίας. Ο ήρωας παραδίδει τη ζωή του για να τη βάλει σε τάξη σε έναν μπάτλερ.

Σωστά. Φαινομενικά τον προσλαμβάνει για να εργαστεί σε έναν χώρο όπου επικρατεί το χάος. Το ίδιο συμβαίνει και στην προσωπική του ζωή. Στην ουσία δηλαδή θέλει από τον μπάτλερ να βάλει μία τάξη παντού. Σταδιακά, κι αυτό πράγματι είναι το κύριο στοιχείο στο μυθιστόρημα, ο ήρωάς μας επιχειρεί να πετάξει μακριά ολόκληρη τη ζωή του και να τη ζήσει μέσω ενός αντιπροσώπου. Ετσι αποτυπώνεται η αναβλητικότητα που ζούμε όλοι μας κάθε μέρα και είναι η σκιά του μυθιστορήματος. Υπάρχουν άνθρωποι στη ζωή μας που θέλουμε να τους δούμε και δεν συμβαίνει ποτέ γιατί πάντα μεσολαβεί κάτι άλλο. Στην ουσία δεν ζούμε τη ζωή μας, αλλά την αναβάλλουμε συνεχώς. Και το κάνουμε αυτό γιατί θέλουμε να την επανακτήσουμε σε μία βελτιωμένη έκδοση.

Θα ήθελα να μιλήσουμε, αν μου επιτρέπετε, και για το χάος της δικής σας ζωής. Δύσκολες συνθήκες. Ο αδερφός σας εκδήλωσε ψυχική ασθένεια όταν ήσασταν 11 ετών και εκείνος 19. Πώς αντιδράσατε;

Κρύβει κάτι τρομακτικό η ψυχική ασθένεια. Είναι αυτό το αόρατο που επικρατεί. Θυμάμαι ότι υπήρχε μια πάρα πολύ μεγάλη ψυχική ανισορροπία και σταδιακά αυτό άρχισε να γίνεται όλο και πιο έντονο μέχρι που πήρε σοβαρές διαστάσεις. Οπως είπες, σε αυτή την ηλικία, όση ωριμότητα και να διαθέτεις, υπάρχουν δυσκολίες. Ταυτοχρόνως «έτρεχε» και το διαζύγιο της μητέρας μου. Είχε προηγηθεί κατά λίγους μήνες. Οπότε δημιουργείται ένα κέλυφος, κλείνεσαι εκεί, με ό,τι αυτό συνεπάγεται.

Ποιο συναίσθημα κυριαρχεί εκείνη την εποχή;

Ενιωθα φοβερή θλίψη, η οποία ήταν συνειδητή. Και ξέρεις, η θλίψη προκύπτει όχι μόνο από αυτό που βλέπεις και αφουγκράζεσαι. Περισσότερο έρχεται από την ατμόσφαιρα που δημιουργείται. Διαπιστώνεις ότι όλο το πλαίσιο είναι σκοτεινό και πασχίζεις να απεγκλωβιστείς. Δεν υπάρχουν καλές μέρες, υπάρχει μόνο ένα πέπλο που σε πλακώνει συνεχώς.

Θα μπορούσατε να μου περιγράψετε μία ημέρα από τότε;

Κατ’ αρχάς είναι φοβερό που κάνω αυτό το φλασμπάκ. Το τελευταίο διάστημα, πολύ μεγάλα κομμάτια του παρελθόντος αναδύονται στη μνήμη μου. Δεν έχω μιλήσει ποτέ γι’ αυτό το κομμάτι της ζωής μου και ένιωσα την ανάγκη να το κάνω τώρα. Το παρελθόν συνειδητά δεν με αφορά. Δεν με αφορά ούτε ο εαυτός μου χθες! Με απασχολεί μόνο αυτό το τώρα. Η καλύτερη εκδοχή μας είναι αυτή που ζούμε, το παρόν. Θυμάμαι λοιπόν ότι υπήρχαν ημέρες που εξαιτίας αυτής της ασθένειας, όταν επέστρεφα από το σχολείο, καταλάβαινα από τη σιωπή που επικρατούσε στο σπίτι ότι η ημέρα είχε κυλήσει δύσκολη. Το έβλεπα στα παγωμένα πρόσωπα. Είναι ακόμη πολύ ζωντανό μέσα μου το σφίξιμο στο στομάχι – παιδάκι 10 ετών. Ηταν μόνιμη η αναζήτηση να πιαστώ από κάπου και να πω «έλα, εντάξει είναι όλα, θα περάσει». Ηταν τραγικό μέχρι να κοιμηθώ, να ξυπνήσω και να δω ότι τίποτα δεν είχε περάσει. Ηταν εφιαλτικά.

Στο σχολείο η κατάσταση πώς ήταν;

Ημουνα ένα φυσιολογικό άτομο: καλός μαθητής, που το σιχαινόταν. Παρ’ όλα αυτά, όμως, ήταν μία διέξοδος για μένα. Δραπέτευα σε έναν χώρο που δεν θύμιζε το σπίτι μου και φυσικά ό,τι ζούσα εκεί μέσα.

Γνώριζαν οι φίλοι σας, οι συμμαθητές σας τι ακριβώς βιώνετε;

Είναι ενδιαφέρουσα η ερώτησή σου, διότι για την επικείμενη συνάντησή μας τα σκεφτόμουν όλα αυτά. Διαπίστωσα ότι υπήρχαν δύο συμμαθητές μου οι οποίοι πράγματι γνώριζαν. Και είναι σχεδόν κωμικό το πώς εγώ προσπαθούσα να το διατυπώσω. Επαιρνα σοβαρό ύφος και τους έλεγα «έχουμε κάποια θέματα στο σπίτι». Αλλά πόσο σοβαρή μπορεί να είναι μια τέτοια συζήτηση ανάμεσα σε παιδιά 10-11 ετών;

Είχατε όμως την ανάγκη να το εξομολογηθείτε κάπου.

Και πού να το εξομολογηθείς; Στον χώρο που συμβαίνει αποκλείεται και είναι και μάταιο. Ενα παιδί 11 ετών εκτός σπιτιού, οι συναναστροφές που έχει είναι οι συμμαθητές του.

Οι φίλοι σας πώς το αντιμετώπισαν;

Σοφά για την ηλικία μας τότε. Δεν υπήρχε κάποια σπασμωδική κίνηση. Με μία στωικότητα και ισορροπία. Και με στήριξαν όσο μπορεί να στηρίξει ένας άνθρωπος, όπως είπα και προηγουμένως, 11 ετών. Αλλά θυμάμαι ότι δεν με είχαν κάνει να νιώσω άβολα και αμήχανα.

Πότε νιώσατε άβολα και αμήχανα, όπως λέτε;

Οταν αισθανόμουν ότι η κατάσταση ήταν έξω από κάθε δικό μου έλεγχο. Οταν συνειδητοποιούσα ότι δεν μπορούσα να το κουμαντάρω και να το φιλτράρω. Θυμάμαι ν’ ακούω τις φράσεις «εντάξει είναι σήμερα, είναι καλά» και να ησυχάζω. Οταν αυτό ανατρεπόταν – και το διαπίστωνα μέσα από μια ανησυχία στο βλέμμα της μαμάς -, αυτομάτως ό,τι είχα φτιάξει για να νιώσω ασφαλής κατεδαφιζόταν. Τότε ένιωθα όχι μόνο αμηχανία και νευρικότητα, αλλά ότι βρισκόμουν μπροστά σε έναν γκρεμό. Σκεφτόμουν συνέχεια τι θα γίνει σε 10, σε 20 λεπτά ή αύριο το πρωί;

Οταν νιώθατε ότι βρίσκεστε μπροστά στον γκρεμό, τι κάνατε;

Παρόλο που φαινομενικά ήμουν – και ακόμα είμαι – ένας πολύ ευαίσθητος άνθρωπος, σε ακραία μορφή θα έλεγα, ευτυχώς έχω μία συναισθηματική ασπίδα. Εκεί που νομίζει κανείς ότι θα καταρρεύσω, ξαφνικά γίνεται κάτι, πετάω μακριά μου κάθε παρακμιακή κατάσταση και γίνομαι καλύτερα από ποτέ. Αλλά αυτό έχει μια διαδρομή. Υπάρχει πόνος. Για παράδειγμα, πολλαπλές και συνεχείς σκέψεις από τον εαυτό σου προς τον εαυτό σου, ακυρώσεις, ελπίδες, φιλοδοξίες, χαρά. Ενα μπάχαλο. Ομως ξαφνικά ξυπνάς ένα πρωί και όλα ΟΚ. Αλλά πρέπει να περάσεις από αυτόν τον θρήνο, γιατί αν δεν περάσεις μπορεί να τον βρεις μπροστά σου σε πολύ πιο ισχυρή δόση.

Μου είπατε ότι ο πατέρας σας σάς εγκατέλειψε σχεδόν την ίδια εποχή που αρρώστησε ο αδερφός σας. Του καταλογίσατε ευθύνες;

Φυσικά, και πάντα του ρίχνω, δεν θα μπορούσε να συμβεί διαφορετικά. Για να μην παρεξηγηθώ: το να φύγει κάποιος από ένα σπίτι μπορεί να είναι και μια σοφή κίνηση. Εννοείται ότι δεν είναι απαραίτητο να γίνεται καθεστωτική μία συνθήκη που δεν λειτουργεί. Αλίμονο. Αλλά το να εγκαταλείψεις ψυχικά και πρακτικά ένα παιδί απέχει χιλιομετρικά.

Ο πατέρας σας έμαθε για την ασθένεια του αδερφού σας;

Σαφέστατα. Δεν ενδιαφέρθηκε ποτέ. Η μητέρα μου, όσο κι αν ακούγεται κλισέ αυτό που θα πω, ήταν ήρωας. Καταρρακώθηκε και διαλύθηκε και παραδόθηκε με νύχια και με δόντια και με όλη της την ψυχή για να καταφέρει να ισορροπήσει την κατάσταση. Η μητέρα μου ήταν βουνό, ο πατέρας μου τίποτα.

Πιστεύετε ότι επιδεινώθηκε η κατάσταση του αδερφού σας από τη φυγή του πατέρα σας;

Κατά κάποιο τρόπο ναι, γιατί δεν υπήρχε κάποια ομάδα που θα μπορούσε να δράσει υπέρ μιας θεραπείας.

Προσπαθήσατε να επικοινωνήσετε με τον πατέρα σας;

Απειρες φορές και η πιο πρόσφατη ήταν πριν από πέντε χρόνια. Ηταν μια κίνηση ανώδυνη, χωρίς προσδοκία, σχεδόν γραφική.

Η αντίδρασή του;

Απών! Καμία ανταπόκριση σε κανένα κάλεσμα.

Πόσο καιρό έχετε να τον δείτε;

Τον είδα τυχαία – γιατί μένουμε και σε απόσταση 500 μέτρων – πριν από δύο ή τρία χρόνια.

Και τι είπατε;

Μιλήσαμε σαν δύο παλιοί φίλοι. Για να καταλάβεις, δεν έχω ούτε το τηλέφωνό του. Θυμάμαι να τον παροτρύνω «πάρε κανένα τηλέφωνο να τα πούμε». Εννοείται, δεν με πήρε ποτέ. Εχω έναν πατέρα που εύχομαι να είναι υγιής και να πάει 150 ετών, αλλά ουσιαστικά δεν ξέρω ποιος είναι. Πατέρας μου είναι ο πατριός μου, ο άνθρωπος που με μεγάλωσε. Το συναίσθημα όλο το γνωρίζουμε, δεν είναι ενοικιαζόμενο.

Αυτές οι δυσκολίες σας τροφοδότησαν την ανάγκη σας να γράψετε;

Συνειδητά όχι. Δεν έχω ιδέα πώς λειτουργεί το θυμικό και πώς φιλτράρει κανείς τη ζωή του. Στις αδυσώπητες συνθήκες που βίωσα, νομίζω ότι με βοήθησε το γεγονός πως γίναμε πάλι οικογένεια όταν ήρθε ο πατριός μου, που είναι ένας φανταστικός άνθρωπος. Αλλά χωρίς δεύτερη σκέψη νομίζω ότι με λύτρωσε η ικανότητά μου από πολύ μικρή ηλικία να φτιάχνω έναν ονειρικό κόσμο, με φοβερές φιλοδοξίες για τον εαυτό μου. Αυτή ήταν η προσπάθειά μου να απεγκλωβιστώ από οτιδήποτε πραγματικό. Γι’ αυτό και η λογοτεχνία που γράφω δεν έχει καμία σχέση με οτιδήποτε αληθινό.