Ο Σκέρτσος έχει δίκιο

Η δίκη των δύο δολοφόνων της Ελένης Τοπαλούδη, πριν οδηγήσει στην ισόβια καταδίκη τους, έδωσε λαβή για ασυνήθιστες αναταράξεις στη δημόσια συζήτηση. Ολα ξεκίνησαν από την εισαγγελέα, η οποία έκανε μια φορτισμένη, δραματική αγόρευση, που ρητορικώς έδειξε ότι ταυτίζεται με τη δολοφονημένη φοιτήτρια. Η αγόρευση της εισαγγελέα προσέχτηκε, όπως είναι εύλογο, από τα ΜΜΕ – ούτως ή άλλως δεν μπορούσε κανείς να την προσπεράσει, το έγκλημα ήταν ιδιαζόντως ειδεχθές και ο μάτσο κυνισμός των καταδικασθέντων προκαλούσε. Αλλά η δραματικά υπερβολική αγόρευση της εισαγγελέως, συντεθειμένη από τσιτάτα, κοινοτοπίες, ρητορικές αμετροέπειες και μια ηθικολογική αντίληψη κοινωνικής αποστείρωσης της ζωής, έκανε κατάχρηση του συναισθήματος.

Σπανίως βρίσκω ενδιαφέρον στη φορτισμένη συναισθηματικά, τη μελό ρητορική. Ακόμα και στο σινεμά, όπου χρειάζεται λίγη λαϊκή σάλτσα για να αποκτήσει δραματική ένταση η πλοκή, και ο ελάχιστα υποψιασμένος θεατής ξέρει ότι είναι αφηγηματικό τέχνασμα. Τα δικαστικά δράματα που ξεχωρίζουν, από το «Εν ψυχρώ» που στηρίζεται στο μυθιστόρημα-ρεπορτάζ του Τρούμαν Καπότε μέχρι το «Κράμερ εναντίον Κράμερ» (στο Χόλιγουντ έχουν παραχθεί δεκάδες αξιοπρόσεκτα), απορρίπτουν το μελό. Το δράμα είναι ζυγισμένο, χάρη στη σκηνοθετική αποστασιοποίηση και τη μελέτη των χαρακτήρων, και συνοδεύεται από ισχυρή νομική τεκμηρίωση. Η εισαγγελέας, αντιθέτως, μια νομικά εύκολη δίκη την έκανε μελό. Δικαίως, λοιπόν, διάφοροι επέκριναν τη μέθοδό της ως δομικά ατελέσφορη και νομικά αδύναμη. Δίκιο είχε και ο υφυπουργός παρά τω πρωθυπουργώ Ακης Σκέρτσος που καταφέρθηκε κατά πρακτικών δικαστικού λαϊκισμού.

Και κακώς επικρίθηκε το κείμενό του. Κάκιστα, μάλλον από τεμπελιά ή από ανάγκη να κλιμακώσει αντιπολιτευτικό λόγο, ο ΣΥΡΙΖΑ ζήτησε την παραίτησή του. Είναι ένα κείμενο βαθύτατα δημοκρατικό, προσηλωμένο στο γράμμα του νόμου. Το μόνο λάθος που είχε ήταν η εύκολη ταύτιση της λαϊκής απογευματινής με το φτηνό θέατρο – δεν είναι φτηνό θέατρο, είναι με φτηνό εισιτήριο. Εκανε παρέμβαση στη Δικαιοσύνη; Οση έκανε ο πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών. Ούτε είχε ούτε μπορούσε να έχει εμπλοκή στην υπόθεση – κι αποδείχτηκε αυτό λίγο αργότερα, με τη δικαστική ετυμηγορία, που συνέπλευσε με την εισαγγελική πρόταση.

Φτάσαμε λοιπόν στο σημείο να εγκαλεί τον υφυπουργό ο κομματικός μηχανισμός που, αποδεδειγμένα, παρενέβαινε στη Δικαιοσύνη. Ο μηχανισμός που συντηρούσε έναν Καμμένο, έναν Πολάκη, έναν Τζανακόπουλο, έναν Παπαγγελόπουλο εξανίσταται όταν ακούει έναν πολιτικό να μη χαϊδεύει το δημοφιλές μελό αλλά να επιδιώκει την τεκμηρίωση, το υψηλό επίπεδο του δημόσιου λόγου, όχι μόνο της εκτελεστικής εξουσίας αλλά και της ανεξάρτητης Δικαιοσύνης. Ή, για να το πούμε με τα λόγια του πολίτη Σκέρτσου:

«Αλλο η ενσυναίσθηση, αναγκαίο στοιχείο για μια ισορροπημένη δικαστική κρίση, και άλλο η ταύτιση. Η εμπιστοσύνη στο κράτος δικαίου προϋποθέτει δικαστικούς λειτουργούς που […] δεν πρέπει να αφήνουν καμία χαραμάδα αμφιβολίας ότι κρίνουν με βάση προσωπικές απόψεις και ευαισθησίες ή με το κατά πού δείχνει το “κοινό περί δικαίου αίσθημα”. Κάτι τέτοιο θα δημιουργούσε άλλωστε σημαντική ανασφάλεια δικαίου […]».

ΥΓ. Η αυτοδιάθεση του σώματος και η αξία της ανθρώπινης ζωής είναι αδιαπραγμάτευτες αρχές των κοινωνιών μας. Η αγόρευση ενός εκ των δικηγόρων της υπεράσπισης, που συνέκλινε στο συμπέρασμα «τα ‘θελε κι αυτή», ήταν η νομική δικαιολόγηση του μάτσο κυνισμού και της βίας.

ΥΓ2. Οι φωνές που επιχείρησαν να αποκαλέσουν γυναικοκτονία το έγκλημα, ακόμα μία φορά, επιδιώκουν να μετατρέψουν τη συγκεκριμένη εγκληματική συμπεριφορά σε κοινωνικό φαινόμενο. Την Ελένη Τοπαλούδη δεν τη σκότωσε ο σεξισμός. Το δικαστήριο δεν δικάζει φαινόμενα, δικάζει δολοφόνους – γι’ αυτό οι δικογραφίες είναι πολύ πιο σύνθετες από τις ευκολίες του ακτιβισμού.