Ποιες είναι οι επόμενες απειλές;

Μπορεί να νιώθουμε ότι αιφνιδιαστήκαμε από τον κορωνοϊό, προειδοποιήσεις όμως για μια επερχόμενη πανδημία υπήρχαν από δεκαετίες. Κυβερνητικές εκθέσεις, επιστημονικές επιθεωρήσεις, ακόμα και μυθιστορήματα είχαν προβλέψει τη διασπορά ενός νέου ιού και τις οικονομικές συνέπειες που θα είχε. Εύλογα λοιπόν αναρωτιέται κανείς: Τι άλλο μας διαφεύγει; Ποιες άλλες καταστροφές έρχονται, για τις οποίες δεν είμαστε προετοιμασμένοι, αλλά που θα μπορούσαν να διαταράξουν τις ζωές, τα σπίτια, την εργασία μας ή την ευρύτερη κοινωνία τα επόμενα χρόνια ή δεκαετίες;

Κάθε χρόνο οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών δίνουν στη δημοσιότητα την Αξιολόγηση Παγκόσμιων Απειλών – ένα απόσταγμα ανησυχητικών παγκόσμιων τάσεων, κινδύνων, προβληματικών σημείων και αναδυόμενων κινδύνων. Φέτος, όμως, η δημόσια ακρόαση που συνοδεύει την αξιολόγηση, και η οποία πραγματοποιείται συνήθως τον Ιανουάριο ή τον Φεβρουάριο, ακυρώθηκε, καθώς φαίνεται ότι οι επικεφαλής των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών φοβούνταν μήπως εκνευρίσουν με τα σχόλιά τους τον Ντόναλντ Τραμπ. Και η κυβέρνησή του δεν έχει ακόμα δημοσιοποιήσει την έκθεση του 2020.

Τι θα έλεγε αυτή; Αφού δεν υπάρχει στη δημόσια σφαίρα, το «Politico» συνέταξε τη δική του, βασιζόμενο σε πολλές κυβερνητικές και ακαδημαϊκές εκθέσεις αλλά και συνεντεύξεις με επιστήμονες, ερευνητές και αξιωματούχους.

Βραχυπρόθεσμες απειλές

1.      Η παγκοσμιοποίηση της «λευκής ανωτερότητας»: Η λέξη «τρομοκρατία» φέρνει αυτόματα στον νου εικόνες τζιχαντιστών, σχεδόν όλοι όμως οι αξιωματούχοι εθνικής ασφάλειας στις ΗΠΑ, και όχι μόνο, υποδεικνύουν ως υπ’ αριθμόν 1 βραχυπρόθεσμη τρομοκρατική απειλή το διογκούμενο πρόβλημα της λευκής εθνικιστικής βίας και του ύπουλου τρόπου με τον οποίο άλλοτε τοπικές ομάδες πλέκονται σε ένα παγκόσμιο δίκτυο «λευκής υπεροχής».

2.      Επιθέσεις στην αλήθεια και την εμπιστοσύνη: deepflakes (μαγειρεμένα βίντεο ή ηχητικά αρχεία), κατασκευασμένα εκλογικά αποτελέσματα και άλλες επιθέσεις χειραγώγησης δεδομένων. Αν οι αμερικανικές προεδρικές εκλογές του 2016 ήταν η ιστορία του αιφνιδιασμού της αμερικανικής δημοκρατίας από την παραπληροφόρηση και τις κυβερνοεπιθέσεις, οι κυβερνοειδικοί προειδοποιούν πως η επόμενη νέα online απειλή θα περιλαμβάνει σχεδόν μετά βεβαιότητας απόπειρες αντιπάλων να χειραγωγήσουν ή να διαγράψουν δεδομένα ή να εμπνεύσουν με άλλους τρόπους αμφιβολία στο κοινό για το κατά πόσο η πραγματικότητα που του μεταφέρεται είναι η αληθινή πραγματικότητα.

Μεσοπρόθεσμες απειλές

3.      Βιοασφάλεια: τρομοκράτες, τρελοί επιστήμονες, εργαστηριακά ατυχήματα και βιολογικός πόλεμος. Η βιοασφάλεια δεν είναι στην πραγματικότητα παρά ένας ευρύς όρος για την αντίδρασή μας σε βιολογικά γεγονότα, που καλύπτουν τουλάχιστον τέσσερις τύπους ανησυχητικών συμβάντων: φυσικά γεγονότα (όπως η πανδημία του COVID-19), εργαστηριακά ατυχήματα (έχουν μεγαλύτερη ιστορία από ό,τι συνειδητοποιεί πολύς κόσμος), βιοτρομοκρατία και βιολογικός πόλεμος. Η πρόοδος της τεχνολογίας και η πληθυσμιακή αύξηση έχουν ενισχύσει και τις τέσσερις αυτές απειλές.

4.      Μαζική τεχνολογική αναστάτωση: κατάρρευση δικτύων ηλεκτροδότησης, διακοπές λειτουργίας GPS και ηλιακές εκρήξεις. Από μια ειρωνεία της τύχης, η φετινή, διετής Ασκηση Εθνικού Επιπέδου της αμερικανικής FEMA, που αφορούσε μια εκτεταμένη κυβερνοεπίθεση από τη Ρωσία, ακυρώθηκε λόγω κορωνοϊού. Δεν χρειάζεται όμως κάποιος μοχθηρός παράγοντας (βλ. Ρωσία, Κίνα, Βόρεια Κορέα…) για να φέρει καταστροφικά αποτελέσματα. Η αυξανόμενη περιπλοκότητα και διασύνδεση των διαφόρων δικτύων που τροφοδοτούν την καθημερινή ζωή αυξάνουν τις πιθανότητες ενός ψηφιακού δυστυχήματος – και επιπλέον υπάρχει πάντα ο παράγοντας φύση.

Συνεχιζόμενες καταστροφικές απειλές

5.      Πυρηνικά όπλα: Τα πυρηνικά όπλα πάντα καταλήγουν στην κορυφή των κυβερνητικών καταλόγων κινδύνων. Αλλά 30 χρόνια μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου η μεγαλύτερη απειλή δεν είναι πια τόσο μήπως πέσει ένα κλεμμένο ή αγορασμένο στη μαύρη αγορά πυρηνικό όπλο στα χέρια κάποιας τρομοκρατικής οργάνωσης – η μεγαλύτερη απειλή έχουν γίνει για μία ακόμα φορά τα έθνη-κράτη. «Κινδυνεύουμε από αθέλητους πολέμους».

6.      Κλιματική αλλαγή: Oι επιπτώσεις της θα κυριαρχούν όλο και περισσότερο στην παγκόσμια πολιτική και θα επηρεάζουν τις ανθρώπινες ζωές – τόσο βραχυπρόθεσμα, καθώς θα επιδεινώνονται φυσικές καταστροφές, όσο και μακροπρόθεσμα, καθώς θα αλλάζει το κλίμα, η στάθμη των θαλασσών, η παραγωγή τροφίμων.

7.      COVID-19, στάδιο δεύτερο: Οι παράπλευρες επιπτώσεις της πανδημίας αναμένεται να διαρκέσουν χρόνια. Η παγκόσμια αναδιάταξη των δυνάμεων που βρισκόταν σε εξέλιξη τα τελευταία χρόνια – με την Αμερική να περιχαρακώνεται, την Κίνα να αναπτύσσεται και τη δημοκρατική ενότητα της Ευρώπης να αποδυναμώνεται – αναμένεται να επιταχυνθεί καθώς οι μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου επανεξετάζουν τις οικονομικές στρατηγικές τους, τις πολιτικές συμμαχίες τους και αντιμετωπίζουν αυτό που στην καλύτερη περίπτωση μπορεί να είναι μια πολυετής ύφεση.