Ειδικές παραγραφές εν μέσω κορωνοϊού

Η παραγραφή του αξιοποίνου εγκλημάτων μικρής βαρύτητας με αντίστοιχη παύση της ποινικής δίωξης και ελαφρών ποινών με αντίστοιχη μη εκτέλεση αυτών υπό τον όρο της μη τέλεσης νέας αξιόποινης πράξης είναι προσφιλής μέθοδος του έλληνα νομοθέτη από δεκαετιών, είτε προς ανακούφιση του συστήματος της ποινικής Δικαιοσύνης, είτε προς αποσυμφόρηση των σωφρονιστικών καταστημάτων, είτε προς εκτόνωση κοινωνικών εντάσεων, είτε για άλλους, λιγότερο προφανείς, λόγους. Εφόσον σκοπός της ποινής είναι η γενική και ειδική πρόληψη με βάση συγκεκριμένες αρχές της έννομης τάξης (κράτος δικαίου, αναλογικότητα, αρχή της ενοχής κ.λπ.), η χρησιμοποίηση της παραγραφής για αλλότριους σκοπούς είναι κατ’ αρχήν απαγορευμένη και συχνά συντελείται με καταστρατήγηση του Συντάγματος, όταν και εφόσον αποτελεί επέμβαση της νομοθετικής λειτουργίας στη δικαστική.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση, ωστόσο, είναι αλήθεια ότι τα πραγματικά δεδομένα που οδήγησαν στη λύση της παραγραφής είναι τόσο δραστικά, ώστε για πρώτη φορά στη δικαστική ιστορία του τόπου μία τέτοια διάταξη δεν θα μπορούσε ίσως να θεωρηθεί εντελώς αδικαιολόγητη. Είναι δηλαδή τέτοιες οι περιστάσεις, που επιβάλλουν ώστε οι αρχές του ποινικού δικαίου να αξιολογηθούν σε μακροκλίμακα, δηλαδή σε σχέση με το συνολικό κοινωνικό όφελος που η εφαρμογή του μέτρου αποδίδει και όχι αποκλειστικώς αναφορικά με το εκάστοτε συγκεκριμένο (ελαφρό) έγκλημα. Διότι η επιδίωξη δικαιοσύνης «με κάθε τίμημα», αδιαφόρως των ευρύτερων επιπτώσεων που ενδέχεται να προκληθούν από την υπερφόρτωση του συστήματος ποινικής Δικαιοσύνης και την υπερβολικώς μακρά διάρκεια των ποινικών δικών οδηγεί τελικώς στο summum jus summa injuria.

Αυτό όμως προϋποθέτει ότι δεν εξαντλήθηκαν οι δυνατότητες αντιμετώπισης του προβλήματος χωρίς τραυματισμό των αρχών του κράτους δικαίου και της εμπιστοσύνης των πολιτών επί την ισχύ της εννόμου τάξεως. Τέτοια δυνατότητα θα ήταν, π.χ., η αξιοποίηση του θεσμού της «ποινικής διαταγής» που εισήγαγε ο νέος κώδικας ποινικής δικονομίας και επιτρέπει την τιμωρία αυτών ακριβώς των πλημμελημάτων στα οποία αφορά η υπό συζήτηση διάταξη (αρμοδιότητος του μονομελούς πλημμελειοδικείου) με ταχύτατη διαδικασία. Διαφορετικά θα πρόκειται για λύση βεβιασμένη.

Αν όμως ούτε η λύση αυτή είναι εφικτή (δεν γνωρίζω αν λήφθηκε υπόψη), αντιλαμβάνεται κανείς ότι μία στάθμιση είναι αναγκαία: Διότι η αυστηρή εφαρμογή των ποινικοδικονομικών αρχών σε κάθε επί μέρους ποινική υπόθεση ανεξαιρέτως, οδηγεί σε μακροκλίμακα, λόγω των υπερβολικών αξιώσεων με τις οποίες επιβαρύνεται το σύστημα ποινικής Δικαιοσύνης, σε αποτελμάτωση και καθυστέρηση εκδίκασης βαρέων εγκλημάτων, σε ακόμη βαρύτερη προσβολή των ατομικών δικαιωμάτων και των αρχών, τα οποία το κράτος δικαίου επιδιώκει να προστατεύσει και σε μεγαλύτερη κοινωνική βλάβη. Η ποινική Δικαιοσύνη πρέπει να είναι κοινωνιοκεντρική, προσανατολισμένη στη γενικότερη εμπέδωση κοινωνικής ειρήνης.

Ας μη λησμονούμε ότι η εφαρμογή των κανόνων του συστήματος ποινικής Δικαιοσύνης βαρύνεται από μιαν ιδιαιτερότητα: χαρακτηρίζεται από ετερογένεια, πολλαπλότητα αλλά και το ετερόκλητο των σκοπών του δικαίου με αποτέλεσμα οι επί μέρους σκοποί του δικαίου να τελούν σε ανταγωνιστική σχέση. Η στάθμιση εδώ όμως αποδίδει, πιστεύω, ότι η λύση που δίδεται (υπό την ανωτέρω επιφύλαξη!) είναι αναγκαίο κακό. Ελπίζω μόνο να μην αποτελέσει δικαιολογία για την επανάληψή της όταν δεν θα ισχύουν οι ακραίες συνθήκες που την επέβαλαν.

Ο Χρίστος Χ. Μυλωνόπουλος είναι καθηγητής Ποινικού Δικαίου ΕΚΠΑ, πρόεδρος του Ινστιτούτου Ευρωπαϊκού και Διεθνούς Ποινικού Δικαίου, μέλος της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Επιστημών