Πετυχαίνοντας το καλύτερο σε έναν κόσμο μετά την πανδημία

Η παγκόσμια οικονομία θα διαμορφωθεί τα επόμενα χρόνια από αρκετές τάσεις. Η σχέση μεταξύ των αγορών και του κράτους θα εξισορροπηθεί υπέρ του κράτους. Αυτό θα συνοδεύεται από μια εξισορρόπηση μεταξύ της υπερπαγκοσμιοποίησης και της εθνικής αυτονομίας, επίσης υπέρ της τελευταίας. Και οι φιλοδοξίες μας για οικονομική ανάπτυξη θα πρέπει να μειωθούν.

Η πανδημία του COVID-19 αύξησε τις εκκλήσεις για καθολική ασφάλιση υγείας, για ισχυρότερη προστασία της αγοράς εργασίας  και την προστασία των εγχώριων αλυσίδων εφοδιασμού για κρίσιμο ιατρικό εξοπλισμό.

Η υποχώρηση από την υπερπαγκοσμιοποίηση θα μπορούσε να οδηγήσει τον κόσμο σε μια πορεία κλιμάκωσης των εμπορικών πολέμων και του αυξανόμενου κρατισμού, που θα έβλαπτε τις οικονομικές προοπτικές όλων. Αλλά αυτό δεν είναι το μόνο πιθανό αποτέλεσμα. Είναι δυνατόν να φανταστούμε ένα πιο λογικό, λιγότερο κακό μοντέλο οικονομικής παγκοσμιοποίησης που επικεντρώνεται σε τομείς όπου η διεθνής συνεργασία αποδίδει πραγματικά, όπως η παγκόσμια δημόσια υγεία, οι διεθνείς περιβαλλοντικές συμφωνίες και οι παγκόσμιοι φορολογικοί παράδεισοι.

Διαφορετικά, τα έθνη-κράτη δεν θα αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο δίνουν προτεραιότητα στα οικονομικά και κοινωνικά τους προβλήματα. Μια τέτοια παγκόσμια τάξη θα μπορούσε ακόμη και να διευκολύνει στον βαθμό που δημιουργεί χώρο για την αποκατάσταση των εγχώριων κοινωνικών ευκαιριών στις προηγμένες οικονομίες και τη δημιουργία κατάλληλων στρατηγικών ανάπτυξης στον αναπτυσσόμενο κόσμο. Ισως η πιο καταστροφική προοπτική που αντιμετωπίζει ο κόσμος μεσοπρόθεσμα είναι μια σημαντική μείωση της οικονομικής ανάπτυξης, ειδικά στον αναπτυσσόμενο κόσμο. Αυτές οι χώρες είχαν μια καλή εικοσιπενταετία, με αξιοσημείωτες μειώσεις στη φτώχεια και βελτιώσεις στην εκπαίδευση, στην υγεία και σε άλλους δείκτες ανάπτυξης. Εκτός από την τεράστια επιβάρυνση από την πανδημία για τη δημόσια υγεία, αντιμετωπίζουν τώρα σημαντικά εξωτερικά σοκ: ξαφνική αναστολή των ροών κεφαλαίων και απότομες μειώσεις των εμβασμάτων, του τουρισμού και των εσόδων από εξαγωγές. Μεγάλο μέρος της ανάπτυξης στον αναπτυσσόμενο κόσμο εκτός της Ανατολικής Ασίας βασίστηκε σε δημόσιες επενδύσεις και αυξήσεις πόρων – παράγοντες που ήταν μη βιώσιμοι. Η εκβιομηχάνιση με προσανατολισμό στις εξαγωγές, το πιο αξιόπιστο όχημα για μακροπρόθεσμη ανάπτυξη, φαίνεται να έχει ολοκληρωθεί.

* Ο Ντάνι Ρόντρικ είναι καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής Οικονομίας στο John F. Kennedy School of Government του Harvard University