Νέα και παλαιά πολιτικά εργαλεία

Υπάρχουν ορισμένα πολύ σημαντικά συμπεράσματα τα οποία συνάγονται από την κρίση της πανδημίας και αφορούν τις συστημικές ανεπάρκειες που καταδείχθηκαν διεθνώς και τις πολιτικές προτεραιότητες που θα διαμορφωθούν πλέον σε παγκόσμιο επίπεδο. Η δημιουργία νέων αξιόπιστων υπερεθνικών θεσμών, που μπορεί στο εξής να είναι περισσότερο χρήσιμοι από τον ΟΗΕ ή το ΝΑΤΟ, είναι ένα πρώτο σημαντικό συμπέρασμα. Ενα δεύτερο είναι ο αναντικατάστατος ρόλος της πολιτικής και του λειτουργικού κράτους σε κάθε σοβαρή απειλή της κοινωνίας και σε κάθε κίνδυνο κατάρρευσης της οικονομίας. Ουδέποτε βρέθηκε κάποια διαφορετική λύση, ούτε φυσικά και σήμερα.

Η κρίση της πανδημίας, πράγματι, κατέδειξε πως στη σημερινή εποχή της παγκοσμιοποίησης δεν υπάρχει σφικτή μόνο αλληλεξάρτηση και αλληλεπίδραση στον τομέα των οικονομιών, αλλά και στον υγειονομικό τομέα, από τη μία έως την άλλη άκρη του πλανήτη. Είναι προφανές λοιπόν ότι στο πλαίσιο μιας θεμελιώδους μορφής παγκόσμιας συνεννόησης και συνεργασίας χρειάζονται νέοι ισχυροί οργανισμοί κύρους, που θα μπορούν να επιβάλλουν και να επιτηρούν κανόνες που θα είναι απολύτως σεβαστοί. Ο αγώνας δρόμου που διεξάγεται διεθνώς για τον προσδιορισμό του φαρμάκου και στη συνέχεια για την παραγωγή του εμβολίου κατά του κορωνοϊού αναδεικνύει αυτή την προτεραιότητα κολοσσιαίας σημασίας για την ασφάλεια των πολιτών και την πραγματική επανεκκίνηση των οικονομιών. Από ένα σήμα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας σήμερα εξαρτώνται άπειρα πράγματα στην παγκόσμια οικονομία. Το ίδιο μας επαληθεύουν και οι φυσικές καταστροφές, οι οποίες σημειώνονται εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής, που είναι επίσης ένα εξαιρετικά επικίνδυνο υπερεθνικό φαινόμενο, με ανυπολόγιστες οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες. Χρειάζονται νέοι θεσμοί λοιπόν για την παγκόσμια ισορροπία, καινούργια πολιτικά εργαλεία μιας νέας πολύπλοκης εποχής.

Κάθε μεγάλη κρίση επηρεάζει καθοριστικά τις δυνάμεις της οικονομίας, προκαλεί ανακατατάξεις και επιδρά καίρια στις κοινωνικές σχέσεις. Από την υποβάθμιση ή την αναβάθμιση ολόκληρων κλάδων παραγωγής και υπηρεσιών, την εξαφάνιση επαγγελμάτων, την ανεργία, την εφαρμογή νέων τεχνολογιών, τη δημιουργία νέων προϊόντων, την αλλαγή της συμπεριφοράς των καταναλωτών, έως τη μεταρρύθμιση των δομών εργασίας και τη γέννηση ενός νέου μοντέλου για τη σε βάθος χρόνου ανάπτυξη και κοινωνική συνοχή. Η κρίση του 1929, για παράδειγμα, αποτέλεσε τη «μαμή» του κοινωνικού κράτους, πάνω στο οποίο βασίστηκε μεταπολεμικά η εντυπωσιακή εξέλιξη του δυτικού κόσμου. Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ιστορία επαναλαμβάνεται με τον ίδιο τρόπο. Κάθε μεγάλη κρίση, όμως, συνδυάζεται με απίστευτες έως πρότινος ανατροπές. Αυτό ενδεχομένως να συμβεί και στην παρούσα φάση. Με επίκεντρο πάντα την πολιτική, η οποία ανασχεδιάζει υπό την πίεση των εξελίξεων τον μηχανισμό της οικονομίας. Καμία κρίση, όπως και η σημερινή, δεν επιλύθηκε από τις δυνάμεις της αγοράς. Ποτέ δεν διαμορφώθηκε ένα ασφαλές τοπίο χωρίς να ασκήσουν τον απόλυτα πρωταγωνιστικό τους ρόλο η πολιτική, οι πολιτικοί ηγέτες και το επιτελικό κράτος. Αυτό ακριβώς δεν παρακολουθούμε τους τελευταίους δύο μήνες; Με τις απαγορευτικές ρυθμίσεις στις μετακινήσεις των πληθυσμών και τη διοχέτευση πολλών τρισεκατομμυρίων ευρώ ή δολαρίων σε εθνικό και ομοσπονδιακό επίπεδο; Για τη διάσωση των οικονομιών από το χάος; Θα μπορούσε να σκεφτεί κανείς την ανάκαμψη χωρίς μια θεαματική δημοσιονομική παρέμβαση;