Λακκούβα, όχι βόμβα{CR}

Η από 5/5/2020 απόφαση του γερμανικού Συνταγματικού Δικαστηρίου (BVG) σχετικά με τη νομιμότητα του προγράμματος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (EΚΤ) για εξαγορά κρατικών ομολόγων (PSPP) είναι ιδιαίτερα σημαντική, ιδίως από νομική και συμβολική άποψη. Δεν αποτελεί όμως το τέλος του κόσμου, ούτε της Ευρωπαϊκής Ενωσης, ούτε καν των έκτακτων προγραμμάτων της ΕΚΤ.

Οσο απλά, αλλά όχι απλοϊκά, γίνεται, ιδού τα βασικά σημεία, η σημασία και οι επιπτώσεις της απόφασης.

Τι λέει η απόφαση. Το BVG έκρινε ότι ο τρόπος που τέθηκε σε εφαρμογή το πρόγραμμα PSPΡ από την ΕΚΤ, με βάση και τις εξηγήσεις που δόθηκαν για λογαριασμό της ΕΚΤ από τη γερμανική Κεντρική Τράπεζα (BuBA), παραβιάζει το γερμανικό Σύνταγμα γιατί δεν τήρησε, ή δεν εφάρμοσε ορθά, την αρχή της αναλογικότητας: κατά τους δικαστές της Καρλσρούης, η «ΕΚΤ έδρασε πέραν της δικαιοδοσίας της» (ultra vires). Η απόφαση λέει επίσης ότι η αντίθετη ερμηνεία που έδωσε το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΔΕΚ), περί τήρησης της αρχής της αναλογικότητας για το εν λόγω πρόγραμμα, είναι, υπό οπτική γερμανικού δικαίου, λανθασμένη και πρέπει να παραμεριστεί. Για τη γεφύρωση των δύο αυτών αντίθετων ερμηνειών το BVG προσφέρει μια γέφυρα: την εντός 3 μηνών παροχή πειστικότερων «αποδείξεων» από την ΕΚΤ. Η απόφαση ΔΕΝ λέει ότι το ίδιο το πρόγραμμα και πόσω μάλλον η ευρύτερη «φιλοσοφία» της ποσοτικής χαλάρωσης (QE) εκ μέρους της ΕΚΤ είναι παράνομα και ΔΕΝ ζητεί ακύρωση μέτρων που έχουν ληφθεί βάσει αυτών ή «βοήθειας» που έχει παρασχεθεί σε οποιαδήποτε χώρα.

Ποιες είναι οι νομικές συνέπειες. Η απόφαση απευθύνεται και δεσμεύει ΜΟΝΟ τη Γερμανία και απαιτεί από αυτή, δηλαδή από την BuBA, αλλά ενδεχομένως και από την κυβέρνηση να πάψουν να συμμετέχουν στο πρόγραμμα PSPP, να σταματήσουν, δηλαδή, κατά την αναλογία που τους αντιστοιχούσε τις αγορές ομολόγων, εφόσον δεν «γεφυρωθεί», στον χρόνο που δόθηκε, το ζήτημα της αναλογικότητας. Η απόφαση ΔΕΝ σταματά την εφαρμογή του εν λόγω προγράμματος, ΔΕΝ μπορεί να υποχρεώσει σε αντιστροφή ή ακύρωσή του την ΕΚΤ, η οποία είναι όργανο της Ευρωπαϊκής Ενωσης και μάλιστα ανεξάρτητο, και ΔΕΝ εκτείνεται στο πρόσφατα συμφωνηθέν πρόγραμμα της ΕΚΤ για την αντιμετώπιση του κορωνοϊού.

Ποια είναι τα βασικά ζητήματα. Οπως προειπώθηκε, τα προβλήματα είναι κυρίως νομικά και πολιτικά, λιγότερο οικονομικά και πρακτικά. Εχουμε τη θεαματική ολοκλήρωση της «αντι-ευρωπαϊκής» στάσης του BVG, με την για πρώτη φορά απόφανση περί λανθασμένης ερμηνείας εκ μέρους του ΔΕΚ και παραμερισμό αυτής της ερμηνείας, έστω και μόνο για τη Γερμανία. Πρόκειται για έναν «πόλεμο των δικαστών», στον οποίο το ΔΕΚ δεν μπορεί παρά να απαντήσει, αφού τίθεται σε αμφισβήτηση, εκ μέρους του συνταγματικού δικαστηρίου της μεγαλύτερης χώρας της Ευρωπαϊκής Ενωσης, ο θεμελιώδης κανόνας υπερίσχυσης του ενωσιακού δικαίου, και της ερμηνείας του, από το ΔΕΚ, βάσει των άρθρων 19 της Συνθήκης ΕΕ και 344 της Συνθήκης για τη Λειτουργία ΕΕ. Από πολιτική άποψη, η απόφαση ενισχύει αναμφίβολα τους ευρωσκεπτικιστές στη Γερμανία και σε άλλες χώρες, ενώ είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα οδηγήσει σε νέες προσφυγές.

Πρόκειται για μια θλιβερή μέρα για το γερμανικό συνταγματικό δίκαιο, όχι όμως, αν δοθεί η κατάλληλη νομική και πολιτική απάντηση, για την ευρωπαϊκή ενοποίηση και αλληλεγγύη.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος