Ας μείνει και κάτι καλό

Παρά την ανυπομονησία για την επαναφορά στην κανονική ροή της καθημερινότητας και το αυτοχειροκρότημά μας, δεν θα ήταν άσχημα αν μας άφηναν και μερικά καλά στη νοοτροπία μας αυτή η πανδημία (που δεν έχει, σε καμιά απολύτως περίπτωση, τελειώσει) και η εθνική καραντίνα.

Ο μερικός περιορισμός των ατομικών ελευθεριών, που εφαρμόστηκε κυρίως με τον έλεγχο του θεμελιώδους δικαιώματος των απλών μετακινήσεών μας, ήταν μια από τις πρωτοφανείς εμπειρίες της περιόδου αυτής με την οποία συμβιβαστήκαμε, το μεγαλύτερο μέρος της κοινωνίας, εξαιρετικά εύκολα, σταθμίζοντας την αναγκαιότητά της – κι ίσως χρειαστεί να το ξανακάνουμε. Δεν είναι τόσο απλό όσο μοιάζει με λίγες λέξεις στο χαρτί. Είναι ένα δικαίωμα απολύτως συνυφασμένο με τη δημοκρατία, το οποίο πριν από λίγες δεκαετίες δεν ήταν καθόλου αυτονόητο. Μπορεί ο περιορισμός να κράτησε λίγο και να κούρασε γρήγορα, αλλά ήταν μια συνειδητοποίηση της αξίας της ελευθερίας, που η επικαιρότητα, ακόμη και σε χώρες με ταυτότητα ευρωπαϊκή, όπως η Ουγγαρία, μας δείχνει ότι δεν πρέπει να την προσπερνάμε ως δεδομένη.

Το διάστημα αυτό θα μπορούσε επίσης να μας αφήσει μερικά συμπεράσματα για την έννοια της κοινωνικής ευθύνης. Ακόμη κι αν αυτή για κάποιους μεταφράστηκε ως ατομική ευθύνη, ακόμη κι όταν τα επιχειρήματα για την ατομική συμπεριφορά είχαν πυρήνα ωφελιμιστικό, τελικά, η καραντίνα κι η πανδημία μάς έδειξαν στην πράξη, με σκληρό τρόπο, πόσο εξαρτάται ο ένας μας από τον άλλο και πώς η καθημερινότητα κι η ζωή μας στηρίζονται από τους κρίκους μιας αλυσίδας ανθρώπων. Από το πιο απλό στοιχείο της, το ότι δεν είναι μια ασθένεια μοναχική κι ότι προστατεύοντας το άτομο προστατεύεις το σύνολο και προστατεύοντας το σύνολο προστατεύεις το άτομο.

Μπορεί κι αυτά να μοιάζουν πολύ απλά, αλλά δεν είναι. Σκεφτείτε πόσο εύκολα αντιστρέφονται, πόσο εύκολα το άτομο μπορεί να νιώσει ότι απειλείται από το σύνολο και πόση κοινωνική εχθροπάθεια κι ανταγωνισμό έχουμε καταναλώσει στη χώρα αυτή στα χρόνια της κρίσης. Και, ναι, μάλλον είναι ακραία ρομαντικό να ελπίζει κανείς ότι μπορεί η φρικτή εμπειρία μιας πανδημίας, αφού, δυστυχώς, μας έλαχε να τη ζήσουμε, να μας βγάλει έστω και λίγο καλύτερους ανθρώπους. Αλλά χωρίς αυτόν τον ρομαντισμό η ζωή θα ήταν μια σκέτη απελπισία.