Υγεία, ηθική, πολιτική και κορωνοϊός

Οι τρεις πρώτες λέξεις, ως έκφραση εννοιών, πάντα είχαν σχέση μεταξύ τους, που όμως παρέμεινε παρεξηγημένη. Συχνά «εργαλειοποιήθηκαν» για να στηρίξουν συμφέροντα, ακόμη και με «μικρούς» και μεγάλους πολέμους. Στην περιπέτεια με τον κορωνοϊό «εξελίχθηκαν» αξιοποιώντας βιολογικά όπλα, με διαφορετικούς σκοπούς.

Η Υγεία είναι σύνολο πνευματικών και σωματικών «καταστάσεων» που επιτρέπουν στον άνθρωπο να δημιουργήσει ανάλογα με το εξωτερικό περιβάλλον. Αυτό αρχίζει με την προστασία της ύπαρξής του ως ενεργού οντότητας και φτάνει ως την ανάπτυξη των δυνατοτήτων του, σωματικών και πνευματικών. Ο άνθρωπος υπήρξε το «κέντρο» του ενδιαφέροντος, αλλά με ασαφείς και συχνά αυθαίρετους «κανόνες» λειτουργίας, που δημιουργούσε ο ίδιος σύμφωνα με τα κατά καιρούς «συμφέροντά» του.

Η Ηθική είναι προσπάθεια «υπέρβασης» των παραπάνω με συστήματα κανόνων που στόχο έχουν τη «διευκόλυνση» και την καθοδήγηση του ανθρώπου, αλλά θέτουν και «όρια» στις επιδιώξεις του. Συνήθως, αλλά όχι πάντα, η Ηθική προσδιορίζεται ως ατομικός «οδηγός» συμπεριφοράς. Συχνά, όμως, αποκτά «ομαδικά» χαρακτηριστικά και εκφράζεται μέσω θρησκειών, συνταγμάτων και άλλων γενικών κανόνων που προσδιορίζουν τα όρια του ατόμου.

Τέλος, οι κανόνες αυτοί συνήθως εκφράζονται από την Πολιτική, η οποία, ουσιαστικά, υλοποιεί την προσπάθεια του ατόμου ή κοινωνικών ομάδων να φτάσουν στα όρια των δυνατοτήτων τους. Η Πολιτική, σύμφωνα με «επίσημες» διακηρύξεις, στοχεύει στην ατομική ευημερία. Πολύ συχνά, όμως, εξυπηρετεί ομαδικά συμφέροντα, θεμιτά και αθέμιτα, συχνά δυσδιάκριτα με την πρώτη ματιά.

Η αντιμετώπιση του κορωνοϊού, λόγω του μεγέθους του προβλήματος, μας δίνει την ευκαιρία να αναστοχαστούμε και ίσως να αναθεωρήσουμε βασικές δοξασίες και θέσεις περί πολιτικής και της ηθικής της βάσης. Ισως, τελικά, η κοινωνία να «μάθει» κάτι από την «περιπέτεια».

Μέσω κατάχρησης της επιδημιολογίας πραγματοποιήθηκε μια πολιτική «λαθροχειρία». Η θεωρία επισήμως μετουσιώθηκε σε πολιτική πρώτα στη Βρετανία (David J. Hunter, «Covid-19 and the Stiff Upper Lip. The Pandemic Response in the United Kingdom», New England Journal of Medicine, April 16, 2020), ενώ τώρα επιχειρείται το ίδιο στην Αμερική. Η βασική ιδέα είναι ότι η οικονομία και η παραγωγή «υποκρίνονται» ότι δεν συμβαίνει τίποτε το ιδιαίτερο και η κοινωνία, μέσω του υγειονομικού συστήματος, προσπαθεί να «σώσει όποιον σώνεται». Με άλλα λόγια, ο πληθυσμός ως «αγέλη» συνεχίζει να ζει και να εργάζεται και η Υγεία σώζει όποιον μολύνεται, αν μπορεί. Στο «τέλος της ημέρας» γίνεται «ταμείο» με τελικό λάφυρο την «ανοσία της αγέλης», δηλαδή όσους επέζησαν. Κέρδος, η παραγωγή που διασώθηκε, προς όφελος των επικεφαλής, ζημία οι ζωές που χάθηκαν από την αγέλη. Κερδισμένες, προφανώς, διαφορετικές ομάδες του πληθυσμού, συνήθως «κοντά» στην εξουσία.

Η εναλλακτική πολιτική είναι η έμφαση στην προστασία της ζωής. Αυτό σημαίνει πρόληψη της μόλυνσης, με διακοπή της παραγωγής και της κοινωνικής ζωής και με εστίαση στην ανακάλυψη και θεραπεία, όσο γίνεται, νοσούντων ατόμων και ομάδων. Πολύ περισσότεροι είναι, φυσικά, οι κερδισμένοι από την πρόληψη, αλλά πολύ ισχυρότεροι όσοι κερδίζουν από τη «συνέχιση» της παραγωγής. Οπερ έδει δείξαι.

Ο Λυκούργος Λιαρόπουλος είναι ομότιμος καθηγητής Δημόσιας Υγείας του ΕΚΠΑ