Σωστές ερωτήσεις, {LF}λάθος απαντήσεις

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να αναστείλει τη χρηματοδότηση από τις ΗΠΑ του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) είναι εξόχως προβληματική και περιπλέκει την παγκόσμια διαχείριση της πανδημίας. Για τον Τραμπ, ο ΠΟΥ είναι ένας ιδανικός «μπαμπούλας» πάνω στον οποίο μπορεί να προβάλλει τις εμμονές που τον έφεραν στην εξουσία: δυσπιστία έναντι διεθνών οργανισμών, απόδοση όλων των προβλημάτων σε ξένες συνωμοσίες, συνεχή αναζήτηση εξωτερικών εχθρών κ.ο.κ.

Ωστόσο, εξίσου σημαντική παράμετρος με τις διόλου αμελητέες επιπτώσεις των αποφάσεων του Τραμπ στη λειτουργία του διεθνούς θεσμικού οικοδομήματος είναι το ότι οι αντίπαλοί του αρνούνται πεισματικά να παραδεχτούν ότι σε αρκετές περιπτώσεις η κριτική που ασκεί είναι βάσιμη. Πράγματι, δεν χρειάστηκε να περάσουν παρά ελάχιστα λεπτά από την ανακοίνωση του αμερικανού προέδρου για να εκφράσουν την άνευ όρων στήριξή τους στον ΠΟΥ τόσο ο επικεφαλής της διπλωματίας της ΕΕ Ζοζέπ Μπορέλ όσο και ο γερμανός υπουργός Εξωτερικών Χάικο Μάας.

Τι έχει κάνει όμως ο ΠΟΥ για να αξίζει τέτοια άκριτη υποστήριξη; Την ώρα που οι γειτονικές στην Κίνα χώρες και επικράτειες – Νότια Κορέα, Χονγκ Κονγκ, Σιγκαπούρη, Ταϊβάν – λάμβαναν άμεσα μέτρα με το που έγινε γνωστό ότι μία νέα αναπνευστική ασθένεια εμφανίστηκε στη Γουχάν, ο ΠΟΥ αναπαρήγε την προπαγάνδα του Πεκίνου ότι δεν υπάρχουν ενδείξεις μετάδοσης του ιού από άνθρωπο σε άνθρωπο. Σήμερα ο ΠΟΥ συγχαίρει την Κίνα για την «αποτελεσματική αντιμετώπιση» της επιδημίας, παρότι οι περισσότεροι παρατηρητές συμφωνούν ότι τα στοιχεία που δίνει το Πεκίνο δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα. Από την άλλη ο ΠΟΥ δεν κάνει ουδεμία αναφορά στην Ταϊβάν, αν και είναι μακράν η πιο επιτυχημένη χώρα στην αντιμετώπιση του ιού, προκειμένου να μη δυσαρεστήσει την Κίνα.

Αν μη τι άλλο, η πανδημία θα έπρεπε να αποτελέσει αφορμή για την ουσιαστική μεταρρύθμιση του διεθνούς καθεστώτος συνεργασίας στον τομέα της υγείας, μέσω της δημιουργίας ενός πραγματικά τεχνοκρατικού και ανεξάρτητου παγκόσμιου κέντρου επιτήρησης και ελέγχου επιδημιών. Αντίθετα, οι άκομψες κινήσεις του Τραμπ παρέχουν άλλοθι για τους απολογητές της «παγκόσμιας θεσμικής τάξης», προκειμένου να συντηρούν ένα ιδιαίτερο καθεστώς ασυλίας των διεθνών οργανισμών, ακόμα και όταν αυτοί έχουν πάψει να λειτουργούν σωστά ή έχουν γίνει φερέφωνα αυταρχικών καθεστώτων.

Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στον ΠΟΥ. Από την οικονομική διαφθορά και την αποτρόπαιη κουλτούρα σεξουαλικής παρενόχλησης, χρόνιες κακοπάθειες των αποστολών του ΟΗΕ σε φτωχές χώρες, στην παράλυση του Συμβουλίου Ασφαλείας, του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου και του Συμβουλίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, η παγκόσμια θεσμική τάξη είναι πια σκιά του παλιού εαυτού της, θύμα της γεωπολιτικής υποχώρησης της Δύσης και του οπορτουνισμού των ανερχόμενων μη δυτικών δυνάμεων, οι οποίες αποδείχτηκαν ανεύθυνοι διαχειριστές της κληρονομιάς του μεταπολεμικού διεθνούς θεσμικού οικοδομήματος. Στην περίπτωση του ΠΟΥ, αυτή η θεσμική αποσάθρωση τελικά κοστίζει ανθρώπινες ζωές.

Ο εθνικιστικός λόγος του Τραμπ σίγουρα δεν αποτελεί λύση. Ωστόσο, η υποκρισία και η ηθικιστική αγανάκτηση των αντιπάλων του, που σπεύδουν σχεδόν παβλοφικά να υπερασπιστούν οτιδήποτε μπαίνει στο στόχαστρο του αμερικανού προέδρου, ενδέχεται να προξενήσουν μακροπρόθεσμα μεγαλύτερο κακό. Οπως δείχνει το παράδειγμα του ΠΟΥ, ο μόνος τρόπος για να αποφύγει η παγκόσμια θεσμική τάξη την απαξίωσή της στη μετά την πανδημία εποχή είναι οι γενναίες εσωτερικές μεταρρυθμίσεις. Σε αντίθετη περίπτωση, η κριτική του Τραμπ θα γίνει αυτοεκπληρούμενη προφητεία.

Ο Αγγελος Χρυσόγελος είναι λέκτορας Διεθνών Σχέσεων στο London Metropolitan University