Η πανδημία ως καταλύτης εξελίξεων στο διεθνές σύστημα

Το χρονικό σημείο της εμφάνισης της ασύμμετρης απειλής του νέου κορωνοϊού (Covid-19) συνέπεσε με το διεθνές σύστημα σε προφανή μετάβαση, γεγονός που προϊδεάζει για αλλαγές μεγάλης κλίμακας στο στρατηγικό επίπεδο.

Η τρέχουσα πανδημία καθίσταται μοχλός αλλαγής δεδομένων είτε ως επιταχυντής των ήδη υπαρχουσών τάσεων στο διεθνές σύστημα, οξύνοντας περαιτέρω τον ανταγωνισμό των Μεγάλων Δυνάμεων και υποσκάπτοντας τα θεμέλια της Διεθνούς Φιλελεύθερης Τάξης του 1945, θέτοντας τους απορρέοντες εξ αυτής Θεσμούς, όπως λ.χ. τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, στο μικροσκόπιο οξείας κριτικής, είτε ως καταλύτης νέων αχαρτογράφητων εξελίξεων, με δυνητική αναβίωση γενικευμένου προστατευτισμού, καθώς πλήττεται πλέον σφόδρα το μοντέλο της υπερπαγκοσμιοποίησης και της ευρείας αλληλεξάρτησης, ενώ ισχυροποιείται εκ νέου το έθνος-κράτος ως ο κατεξοχήν δρων της διεθνούς πολιτικής.

Η αποδιοργάνωση του παγκόσμιου εμπορίου και των μεταφορών, η επερχόμενη μεγάλη οικονομική ύφεση, η υπονόμευση κρίσιμων δομών των κρατών προδιαθέτουν για μια επαναξιολόγηση των προτιμήσεων και των προτεραιοτήτων των κυρίαρχων κρατών ως προς συγκεκριμένες πτυχές της παγκοσμιοποίησης.

Η απεξάρτηση από επίφοβα επίκεντρα παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού που εδρεύουν στην Ασία, προεξαρχούσης της Κίνας, τίθεται πλέον επιτακτικά στο προσκήνιο, παράλληλα με το ζήτημα απόκτησης στρατηγικών αποθεμάτων είτε μέσω εναλλακτικών πολλαπλών προμηθευτών, είτε μέσω επαναπατρισμού συγκεκριμένων εταιρειών τεχνολογιών αιχμής.

Η πανδημία επιταχύνει συνεπώς μια ήδη υπάρχουσα τάση σταδιακής και μερικής απεξάρτησης που ξεκίνησε με τη ραγδαία άνοδο του αμερικανικού συντηρητισμού και την εκλογή Τραμπ, την επανεθνικοποίηση της πολιτικής, ως κυρίαρχο πρόταγμα στην αγγλοσαξονική Δύση (Brexit), σε συνδυασμό με την de facto απαξίωση Διεθνών Θεσμών, αποτελώντας τη μία όψη της μετάβασης σε μια νέα Παγκόσμια Τάξη, υπονομεύοντας τη λεγόμενη «Συναίνεση της Ουάσιγκτον» εκ των έσω.

H ετέρα όψη της μετάβασης αφορά την αλματώδη αναρρίχηση της Κίνας στον διεθνή καταμερισμό ισχύος, την επανακάμψασα Ρωσία στο διεθνές στερέωμα, τη μετατόπιση της οικονομικής ισχύος στην Ασία, ως απόρροια της ύστερης παγκοσμιοποίησης, την άνοδο Αναθεωρητικών Μεσαίων Δυνάμεων (Ιράν, Τουρκία, Φιλιππίνες) και την υιοθέτηση καθολικών προτύπων Πολέμου Νέας Γενιάς (υβριδικός – μη γραμμικός).

Είτε ως επιταχυντής υπαρχουσών τάσεων είτε ως μοχλός καταλυτικής αλλαγής, η ασύμμετρη απειλή της πανδημίας απειλεί με γενικευμένη αποσταθεροποίηση και υπονομεύει τις πιθανότητες να προκύψει μια νέα Παγκόσμια Τάξη που να εγγυάται στρατηγική σταθερότητα.

Αντιθέτως, το αναδυόμενο διεθνές σύστημα καθίσταται ολοένα και πιο άναρχο, υβριδικώς πολυπολικό με τον ανταγωνισμό των δύο κύριων πόλων ΗΠΑ – Κίνα να κλιμακώνεται οριζόντια σε ένα παίγνιο μηδενικού αθροίσματος, φέρνοντας έτσι και τις δύο Μεγάλες Δυνάμεις πλησιέστερα σε μια εποχή «Θερμής Ειρήνης», εμπλέκοντάς τες εγγύτερα στο σπιράλ σύγκρουσης, τη λεγόμενη «Θουκυδίδεια Παγίδα».

Η Ρωσία αποτελώντας έναν τρίτο ξεχωριστό πόλο φιλοδοξεί να αποτελέσει περιφερειακό εξισορροπητή και των δύο, ενώ έτεραι  Δυνάμεις (Ινδία, Ιαπωνία, Ιράν και Τουρκία) προωθούν ξεχωριστή ατζέντα, ερίζοντας να καταστούν ανεξάρτητοι πόλοι, εναρμονιζόμενες κατά περίσταση.

Καθώς σε πολλές γεωγραφικές περιφέρειες (ιδίως στη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική) θα αυξηθούν τα καταρρέοντα κράτη, με δυνητική πύκνωση των μεταναστευτικών ρευμάτων, ιδιαιτέρως κρίσιμη κρίνεται η στρατηγική συμπεριφορά της ΕΕ, η οποία θα κληθεί να εξισορροπήσει μεταξύ συστημικών και εσωτερικών πιέσεων στην πλέον απρόβλεπτη δεκαετία του 21ου αιώνα.

Ο Κωνσταντίνος Λαμπρόπουλος είναι στρατηγικός αναλυτής, εταίρος Κέντρου Μελετών Ασφάλειας της Γενεύης